آیه عرض امانت

آیه عرض امانت

آیه عرض امانت

آیه عرض امانت به عدم تحمل آسمانها و زمین و کوهها برای حمل امانت الهی تصریح می کند و بیان می کند که فقط انسان آن امانت را پذیرفته است. امام خمینی(ره)به توضیح این آیه می پردازند.

ایشان احتمال می دهند که در آیه عرض امانت در سوره احزاب منظور از عرضه امانت به آسمان ها و زمین و نپذیرفتن آن از سوی آنها این باشد که امانت ذکر شده در آیه قرآن اشاره به حقیقت اطلاقیه عقل اول یعنی حقیقت محمدیه دارد که بر همه کائنات اشراف دارد و طبیعی است که مخلوقات محدود توانایی حمل آن را ندارند و فقط انسان کامل می تواند از عهده آن بر آید.آنگاه بقیه مخلوقات به طفیلی انسان کامل که مصداق اتم آیه عرض امانت است و از طریق عقل اول که حقیقت انسان کامل است هر کدام به اندازه خودشان فیض الهی و امانت خداوند را دریافت می کنند ولی مرتبه انسان حقیقی در آیه عرض امانت فقط مختص انسان کامل است که در جایگاه عقل اول جهان آفرینش می باشد و پس از او مخلوقات جزئی هم از فیض خداوند بهره مند می گردند. لذا در سوره احزاب می خوانیم:

انا عرضنا الامانه علی السماوات و الارض و الجبال فابین ان یحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان انه کان ظلوما جهولا

همانا ما امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه کردیم ولی آنان از پذیرش آن سرباز زدند و انسان آن را حمل کرد.همانا او ظلوم و جهول است.

امام راحل(ره) در آیه عرض امانت ، واژه “ظلوم” را اشاره به این نکته می دانند که انسان کامل که در رتبه عقل اول جای دارد تمامی حد و حدود و قیود بقیه مخلوقات را زیر پا گذاشته و درنوردیده است و با از بین بردن محدودیت ها به وسعتی دست یافته است که لایق دریافت فیض و امانت الهی شده است و نیز واژه”جهول” را اشاره به این نکته می دانند که او نسبت به همه مراتب و مقامات خود بی اعتناست و توجهش فقط به حق تعالی است و حتی به فنای خودش در خداوند هم توجهی ندارد یعنی از فنای خود هم فانی شده است. با این نگاه می توان گفت حقیقت انسان کامل(و نه جسم عنصری او)که همان مصداق اتم آیه عرض امانت است، بی نهایت گسترده است و البته چون آن حقیقت مقدس سایه و تجلی حقیقت خداوند است پس این گستردگی را هم به طفیلی فنای در حق تعالی دارد. پس خودِ خداوند ذاتا نامحدود است و عقل اول هم که به طفیلی او نامحدود می باشد‌ مصداق اصلی کلمه ” انسان” در آیه عرض امانت می باشد. البته ما از پیامبر اکرم(ص) که والاترین انسان کامل می باشند صرفا همان جسم مادی ایشان را می بینیم ولی حقیقت نورانی او یعنی عقل اول، سایه اسم اعظم”الله“است و بر کائنات سیطره دارد.در این دو آیه از سوره نجم اشاره ای به آن حقیقت گسترده دارد:

ثم دنا فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی

 

بخوانید ::   لایشغله شان عن شان

وقتی کمان را خم می کنیم دو قوس آن به هم نزدیک می شود و انسان کامل هم به عنوان مصداق اتم آیه عرض امانت که تمامی مراتب کثرات را تا ظهور در دنیای کنونی پایین آمده است در معراج خودش تمامی آنها را به سمت مبدا صعود می کند تا فانی در وحدت مطلقه شود. در این هنگام او در مرتبه اصلی خودش یعنی عقل اول قرار گرفته و علاوه بر قوس وحدت ، قوس کثرت را هم در بر دارد. چنین انسان کاملی با غرقه شدن در وحدت حق تعالی تمامی کثرات در بر گرفته است و همانطور که دو سر کمان به هنگام کشیده شدن برای پرتاب تیر به همدیگر نزدیک می شوند انسان کاملی که مصداق آیه عرض امانت می باشد نیز با شهود قوس نزولی کثرات و نیز شهود قوس صعودی وحدت با چشم قلبش وحدت را در کثرت مشاهده می کند و کثرت را هم در وحدت می بیند. پس او تمامی کثرات را تحت اشراف خودش درآورده است و این حقیقت را شهود می کند که فیض واحد حق تعالی از طریق او به سایر کائنات می رسد. این مطلب را می توان به عنوان تفسیر آیه عرض امانت در نظر گرفت.

اما دلیل اینکه آسمان ها و زمین و کوهها نتوانستند امانت الهی را قبول کنند به این نکته بر می گردد که بر خلاف ظرفیت انسان کامل که طبق نگرش عرفانی به آیه عرض امانت در مرتبه عقل اول جهان آفرینش قرار دارد، آنها ظرفیت بسیار کمتری دارند و همگی تحت اشراف عقل اول هستند پس به ناچار باید امانت الهی را اولا با فنای در عقل اول و ثانیا به نحوی محدود تر از عقل اول دریافت کنند. در نتیجه مخلوقات جزئی عالم آفرینش به دلیل ظرفیت اندک خودشان قادر نیستند که همانند انسان کامل مصداق آیه عرض امانت بشوند و مابقی کثرات را در برگیرند. با توجه به مطلب فوق منظور حافظ شیرین سخن(قدس سره) را از بیت معروف زیر متوجه می شویم:

آسمان بار امانت نتوانست کشید قرعه کار به نام من دیوانه زدند

منظور حافظ(رضوان الله تعالی علیه) از مصرع ” قرعه فال به نام من دیوانه زدند” این است که امانت الهی را با فنای در عقل اول و از طریق حقیقت محمدیه(ص) که مصداق کامل آیه عرض امانت می باشد ، دریافت می کند.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *