الرحمن الرحیم

0
111

الرحمن الرحیم

الرحمن الرحیم

الرحمن الرحیم اولین اسم هایی هستند که پس از اسم”الله” در وحدت وجود حق تعالی ظهور می کنند و بقیه اسمای حسنی حتی اسمای جلالیه به طفیلی آنها ظاهر می شوند. پس اسمای غضبیه هم تحت رحمت خداوند هستند.

منتها باید توجه داشت که این دو تعین در مرتبه اسمای حسنی فرض شده اند. اما فرض دیگری که از الرحمن الرحیم می توان داشت این است که وجود خارجی رحمت او را در نظر بگیریم که بر تمام ماهیت ها کشیده شده است یعنی وقتی که دو اسم الرحمن الرحیم در عالم خارجی هم متجلی می شوند ولی در این مقام ما با آن فرض کاری نداریم، بلکه منظور از رحمت در بحث کنونی دو اسم الرحمن الرحیم در همان مقام اسم بودن آنها و در عالم اسمای حسنی می باشد که هنوز در وجود خارجی برای مخلوقات ظهور نکرده اند.پس این دو اسم بعد از اسم” الله “اولین اسم هایی می باشند که تجلی وجود را دریافت می کنند ضمن اینکه هر دوی آنها تحت حیطه اسم” الله “و فانی در او می باشند چون از ظهورات او هستند. قرآن کریم که کاملا مطابق با وجود خارجی نازل گشته است بر اساس همین قاعده وجودی در عبارت ” بسم الله الرحمن الرحیم ” بلافاصله پس از اسم ” الله ” به الرحمان الرحیم اشاره می کند. از همینجا سرّ این نکته روشن می شود که چرا در احادیث ما آمده است که:

سبقت رحمتی غضبی 

رحمت من بر غضبم پیشی گرفته است.

چون اسم رحمان زودتر از اسم های قهریه و غضبیه تجلی وجود صمدی حق تعالی را دریافت می کند پس بر اسمای غضبیه و جلالیه پیشی گرفته است و بر آنها هیمنه و اشراف دارد.به بیان دیگر اسمای جلالیه و قهریه و غضبیه تحت نظر دو اسم الرحمن الرحیم کار می کنند و فانی و مندک در آن دو می باشند.

پس در واقع، معنای حدیث ذکر شده این می شود که رحمت من پیشوا و جلودار غضب من است.یعنی تمام اسم های غضبیه زیر نظر رحمت خداوند کار می کنند و هدفشان این است که مخلوقات را به آن دو اسم الرحمن الرحیم برسانند. البته این قاعده در مورد تمام اسمای حسنی صدق می کند یعنی هر اسمی که فانی در اسم جامع تر از خودش باشد مخلوقات تحت حیطه خودش را برای رساندن به فیض آن اسم جامع تر ظهور می دهد. اما اسم های خداوند از یک دید به دو دسته تقسیم می شوند:

دسته اول اسم های جمالیه که تمام نعمت ها و لذت ها و آسایش ها و خوشی ها تحت نظر آن اسم ها برای ما ظهور می کنند و همگی آن اسم ها مندک در دو اسم الرحمن الرحیم هستند و دسته دوم اسم های جلالیه که تمام نقمت ها و ناخوشی ها و عذاب ها تحت حیطه آن اسم ها در عالم برای ما ظهور می کنند.البته خود اسم های جلالیه هم که برای عذاب کردن به کار می روند تحت نظر اسم های جمالیه کار می کنند پس همگی اسمای جزئیه نهایتا مندک در الرحمن الرحیم هستند و قصدشان این است که حتی به وسیله عذاب و رنج، انسان را تطهیر کنند تا انسان لایق فانی شدن در اسمای جمالیه بشود.

نکته دیگر اینکه همانطور که در عالم اسمای حسنی طبق عبارت قرآنی ” بسم الله الرحمن الرحیم ” ابتدا اسم های جمالیه ظهور می کنند در عالم خارجی هم که سایه و تجلی اسمای حسنی است ابتدا مظاهر رحمت خداوند آفریده می شود و درد و رنج و اندوه و غم و غصه به طفیلی رحمت خداوند و تحت سلطه آن و به دلیل پاره ای از کژ اندیشی ها و کژ رفتاری های ما مخلوقات رخ می دهد و اصالتی ندارد.

رحمت ها و آسایش هایی که در عرصه آفرینش مشاهده می شود سایه دو اسم الرحمن الرحیم است چون در مصباح های پیشین دانستیم که هر مرتبه از وجود در مرتبه قبل از خودش مندک و فانی می گردد و مرتبه بالاتر نیز در مرتبه پایین تر به طور تفصیلی ظهور می کند.

تفاوت رحمت رحمانیه و رحمت رحیمیه در عبارت قرآنی ” الرحمن الرحیم ” :

نکته آخر اینکه در نگرش دقیق قرآنی نسبت به اسم های الرحمن الرحیم ، تمامی مخلوقات غرقه در اسم” الرحمن” هستند و تمام ذات و صفات و افعالشان به طفیلی این اسم است چون این اسم در عالم خارجی به صورت نفس رحمانی متجلی می شود که تمام کائنات را در گرفته بلکه آنها را دم به دم به طور مستمر ظهور می دهد، پس حتی معصیت ها نیز به طفیلی فیض وجودی خداوند انجام می شود که از طریق این اسم به همه مخلوقات می رسد؛ امام صادق(ع) در این باره می فرمایند:

من زعم ان المعاصی بغیر قوه الله فقد کفر

هر کس بپندارد که گناهان با غیر از توان و نیروی “الله” انجام می شود قطعا کافر است.

البته می دانیم که فیض “الله” ابتدا در اسم “الرحمن” متجلی می شود و سپس به مخلوقاتی می رسد که در حیطه نفس رحمانیه آفریده می شوند. پس نتیجه می گیریم که واژه”الرحمن” در عبارت ” الرحمن الرحیم” مربوط به رحمت عام خداوند است که هم بدی ها و هم خوبی ها و هم انسان های نیکوکار و هم انسان های شیطان صفت همگی در این رحمت غرقه هستند چون این رحمت رحمانیه همان اصل وجود خارجی است که اگر کسی یا چیزی از آن بی بهره باشد در جا معدوم می گردد؛ اما رحمت رحیمیه در عبارت ” الرحمن الرحیم” مربوط به رحمت خاص خداوند می باشد یعنی اگر چشم قلب یک انسان نسبت به رحمت رحمانیه باز گردد و شخص به غرقه بودن خودش در رحمت رحمانیه که همه کثرات را در برگرفته است، هشیار شود و پس از این هشیاری و توجه نسبت به رحمت خدا طبق قوانین شریعت عمل کند از آنجاییکه قوانین شریعت طبق رحمت رحمانیه که یک حقیقت تکوینی و خارجی است تنظیم شده است وارد مرتبه ای دیگر از رحمت خواهد شد که رحمت رحیمیه نام دارد؛ امام صادق(ع)درباره تفاوت این دو نوع رحمت می فرمایند:

الرحمن اسم خاص بصفه عامه و الرحیم اسم عام بصفه خاصه

در حدیث فوق اسم “الرحمن” اسم خاص معرفی شده که چون عام است شامل تمامی مخلوقات می گردد پس اسم “الرحمن” همان فیض وجودی می باشد که چون فقط خداوند آن را در همه کائنات ساطع می کند خاص خداوند است ولی اسم “الرحیم” در حدیث فوق یک اسم عام معرفی شده است که نشان دهنده اینست که مخلوقات هم می توانند با استفاده از رحمت رحیمیه خداوند به یکدیگر رحم و مروت داشته باشند پس این اسم هم برای خدا و هم برای مخلوقات او استفاده می شود که البته دارای صفت خاص است یعنی خداوند فقط به برخی از بندگانش پاداش نیک می دهد ولی برخی دیگر را عذاب می کند همانطور که بندگان خداوند نیز فقط به برخی از بندگان دیگر رحم می کنند چون هر کسی دشمنانی هم دارد که طبعا به دشمن خودش رحم نخواهد کرد. این مطلب که با استفاده از حدیث امام صادق(ع) تبیین شد به خوبی تفاوت دو اسم به کار رفته در عبارت قرآنی ” الرحمن الرحیم ” را شرح می دهد. پس دانستیم که اسم “الرحمن” مربوط به تجلی اصل وجود است که همه مخلوقات را فرا گرفته است و اسم “الرحیم” مربوط به رحمت خاص خداوند است که فقط نیکوکاران را فرا خواهد گرفت. در این باره که گناهان نیز به طفیلی رحمت عام رحمانیه انجام می شود حدیثی را در همین نوشتار از امام صادق(ع) ذکر کردیم اما درباره اینکه حتی عذاب ها نیز به طفیلی رحمت عام رحمانیه ظاهر می شود به آیه زیر از سوره مریم اشاره می کنیم:

یا ابت انی اخاف ان یمسک عذاب من الرحمان فتکون للشیطان ولیا

در آیه فوق حضرت ابراهیم خطاب به پدر خوانده خودشان می فرمایند من از این می ترسم که عذابی از “رحمن” به تو برسد؛ اینکه عذاب خداوند به اسم”الرحمن” نسبت داده شده است بدین دلیل است که رحمت رحمانیه سرتاسر کائنات را پر کرده است و مربوط به اصل وجود می باشد که همه مخلوقات در آن غرقه هستند پس حتی عذاب خداوند هم به طفیلی اصل وجود در عالم خارجی که همان رحمت رحمانیه است در عالم ظاهر می شود. حال با نگرش دقیقی که به دست آمده است به حدیث زیر از مولا علی(ع) توجه بفرمایید که درباره توصیف جهنم فرموده اند:

دار لیس فیها رحمه

سرایی است که رحمتی در آن نمی باشد.

منظور از رحمت در حدیث فوق فقط رحمت رحیمیه است که در جهنم هیچ ظهوری ندارد ولی با توضیحات گفته شده می دانیم که حتی آتش جهنم نیز به طفیلی رحمت رحمانیه که مربوط به اصل وجود است ظاهر می شود؛ اما با نگرش دقیق عرفانی مبنی بر بساطت وجود و حضور تمام اسمای حسنی در یکدیگر باید گفت که حتی رحمت رحیمیه نیز در جهنم حضور دارد ولی برای جهنمیان ظهور نخواهد کرد چون وجود یک حقیقت بسیط است و به صورت بخش بخش و مرکب نیست که یک قسمت از آن در جایی باشد و قسمتی دیگر نباشد پس با این نگرش منظور دقیق امام علی(ع) از حدیث ذکر شده هم روشن می شود یعنی منظور ایشان این است که در جهنم رحمت رحیمیه خداوند ظهور نمی کند نه اینکه حضور هم نداشته باشد. بر اساس همین نکاتی که درباره ” الرحمن الرحیم ” بیان شد می توان بسیاری از آیات و روایات مربوط به رحمت خداوند را مورد واکاوی دقیق تر قرار داد که به جهت طولانی نشدن نوشتار به همین چند مورد اشاره شد.

بخوانید ::   فیض اقدس

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here

*

code