بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم جمله ای است مطابق وجود خارجی که به مراتب خبر رسانی وجودی اسم ” الله ” به اسمهای ” الرحمن ” و ” الرحیم ” اشاره می کند؛ پیرامون این جمله قرآنی واکاوی می کنیم.

همانطور که قرآن کریم با ” بسم الله الرحمن الرحیم ” شروع می شود عالم خارجی نیز بر همین روند آغاز می گردد؛ اولین نبوت تکوینی در عالم خارجی را حقیقت محمدیه(ص)یا همان عقل اول انجام می دهد که با رساندن فیض وجودی بقیه مخلوقات را در قلمرو خودش متجلی می کند، این کار دقیقا مطابق مرتبه قبلی وجود یعنی مرتبه علم خداوند انجام می گیرد چون عین ثابت انسان کامل با خبررسانی وجودی از اسمای حسنی بقیه اعیان ثابته را در قلمرو خودش ظهور می دهد و روند ظهور و تجلی در علم خداوند نیز مطابق مرتبه قبلی یعنی عالم اسماء و صفات انجام می شود چرا که اسم ” الله” با نبوت تکوینی خودش بقیه اسمای حسنی را تحت اشراف خودش ظهور می دهد.

قبلا دانستیم اولین تعین از وجود لایتناهی که نبوت تکوینی را انجام می دهد و عالم اسماء و صفات را از کمالات نهفته در مرتبه احدیت ذات به طور مفصل آگاه می کند اسم”الله”است هر چند برای آن اسم ، واژه نبی را به کار نمی بریم. از آنجاییکه هر مرتبه از وجود مندک در مراتب قبل است پس اسم”الله”بر تمامی مراتب پایین تر از خود هیمنه و اشراف دارد و تمامی آنها را ظهور می دهد.

قرآن کریم(=کتاب تدوینی) هم که مطابق عالم خارجی(=کتاب تکوینی) است با ” بسم الله الرحمن الرحیم ” آغاز می شود. در این عبارت نورانی پس از اسم”الله”واژه”الرحمان” آمده است که اشاره دارد به اینکه اسم “الله”رحمت عام وجودی خود را بر همه اسماء جزئی متجلی می کند و آنها را ظهور می دهد.پس از اسم ” الرحمان “نیز واژه “الرحیم” آمده است که نشان می دهد پس از رحمت عام اسم ” الله ” که همه اسمای جزئی را فراگرفته است نوبت به رحمت خاص و ویژه اسم ” الله ” می رسد که فقط نصیب اسمای جمالیه می شود.

حال سایه همین حقیقتی که با استفاده از عبارت ” بسم الله الرحمن الرحیم ” درباره عالم اسمی حسنی بیان شد را درباره علم خداوند نیز باید لحاظ کرد یعنی عین ثابت و حقیقت پیامبر اکرم(ص) با نبوت تکوینی خودش در مرتبه علم خداوند ابتدا رحمت رحمانیه عام را به بقیه اعیان ثابته و ماهیات می رساند و سبب ظهور آنها در علم خداوند می شود و سپس رحمت رحیمیه خاص را هم فقط به برخی از اعیان ثابته و ماهیات می رساند که بایستی سعادتمند باشند.

حال مجددا سایه همان نبوت عین ثابت پیامبر(ع) در علم خداوند را در عالم خارجی در نظر می گیریم بدین صورت که عقل اول یا همان حقیقت محمدیه با نبوت تکوینی اش ابتدا رحمت رحمانیه عام را به همه مخلوقات می رساند و باعث ظهور آنها در صفحه آفرینش می شود و سپس با رحمت رحیمیه خاص خود فقط برخی از مخلوقات را سیراب می کند که طبق مرتبه قبلی یعنی علم خداوند باید سعادتمند شوند. در تفسیر روایی البرهان ذیل سوره حمد از امام صادق(ع) نقل شده است:

اَلرَّحْمَنُ بِجَمِیعِ خَلْقِهِ، وَ اَلرَّحِیمُ بِالْمُؤْمِنِینَ خَاصَّهً

یعنی رحمت رحمانیه برای همه مخلوقات است ولی رحمت رحیمیه فقط برای مومنان است. در تمام این مراحل یعنی چه در ابلاغ رحمت رحمانیه عامه به همه مخلوقات و چه در ابلاغ رحمت رحیمیه خاصه به بندگان صالح و مومن، این کار از طریق نبوت تکوینی انجام می شود که در عالم اسماء و صفات کار ابلاغ را اسم “الله”انجام می دهد و در مرتبه علم خداوند این کار را عین ثابت انسان کامل انجام می دهد و در مرتبه عالم خارجی هم این کار را حقیقت محمدیه(ص)یا همان عقل اول انجام می دهد.

پس با توجه به ظرافت های دقیق عبارت ” بسم الله الرحمن الرحیم ” نتیجه می گیریم که اسماء و صفات به طفیلی اسم جامع”الله”ظهور کرده اند و صورت علمی ماهیات هم به طفیلی صورت علمی انسان کامل ظهور کرده اند و مخلوقات عالم خارجی نیز به طفیلی حقیقت محمدیه(ص)یا همان عقل اول آفریده شده اند و از او فیض دریافت می کنند و او هم فیض خداوند را به آنان ابلاغ می کند.

در نتیجه حقیقت محمدیه(ص)یا همان عقل اول سایه و تجلیِ عین ثابت انسان کامل در علم خداوند است و عین ثابت انسان کامل هم سایه اسم “الله” است.

محیی الدین بن عربی(قدس سره)با شهود این حقیقت در فتوحات مکیه می فرماید:

ظهر الوجود ببسم الله الرحمان الرحیم

وجود با بسم الله الرحمن الرحیم ظاهر شد.

پس بسم الله الرحمن الرحیم صرفا یک عبارت نوشتنی یا خواندنی نیست بلکه یک فرآیند حقیقی در عالم خارجی می باشد که در قرآن کریم برای ما به صورت یک عبارت عربی بیان شده است.

تجلی ” بسم الله الرحمن الرحیم ” در عالم آفرینش:

در بخش مراتب وجود دانستیم که هر مرتبه از وجود سایه و تجلی مرتبه قبل از خودش می باشد که در آن مندک و فانی است؛ اسم اعظم ” الله” وقتی بخواهد در عالم خلقت متجلی شود به صورت عقل اول یا حقیقت محمدیه ظهور می کند که همان مقام اصلی انسان کامل در عالم خارجی می باشد. پس اسم ” الله” در مرتبه اسمای حسنی فیض خود را توسط اسم ” الرحمن” بر بقیه اسمای حسنی ساطع می کند و سبب ظهور آن اسمای حسنی می شود و سایه همین حقیقت وقتی در عالم خارجی منعکس می شود بدین صورت تجلی می کند که حقیقت محمدیه ، نفس رحمانی را بر سایر کائنات ساطع می کند و سبب آفرینش آنها می شود. به بیان دیگر اسم”الله” در حقیقت محمدیه ظهور می کند و اسم”الرحمن” در نفس رحمانی تجلی می کند و بدین صورت سایه مرتبه اسمای حسنی به صورت عالم آفرینش پیش روی ما متجلی می شود. لذا در زیارت جامعه کبیره می خوانیم:

بکم بدا الله

خداوند با شما آغاز می کند.

اما از آنجاییکه تمامی اسمای حسنای جزئی در اسمای جامع تر از خودشان فانی می شوند و همان اسم های جامع نیز نهایتا در اسم اعظم” الله ” فانی می گردند سایه همین حقیقت در عالم خلقت نیز منعکس می گردد بدین صورت که تمام مخلوقات جزئی تحت اشراف مخلوقات جامع تر می باشند و مخلوقات جامع تر نیز نهایتا تحت اشراف حقیقت محمدیه قرار دارند. پس مخلوقات جزئی عالم دنیا مثل زمین و آسمان هم اگر بخواهند کاری انجام دهند آن را به طفیلی حقیقت محمدیه انجام می دهند همانطور که در زیارت امام حسین(ع) می خوانیم:

و بکم تنبت الارض اشجارها و بکم تخرج الارض ثمارها و بکم تنزل السماء قطرها و رزقها

به وسیله شماست که زمین درختانش را می رویاند و به وسیله شماست که زمین خوراکی هایش را پرورش می دهد و به وسیله شماست آسمان باران و روزی اش را فرو می فرستد.

اما دانستیم که خودِ حقیقت محمدیه نیز سایه اسم اعظم”الله” است پس در واقع حقیقت محمدیه مستقل از خداوند کاری را انجام نمی دهد بلکه در واقع این فیض خداوند است که از طریق حقیقت محمدیه کارهای عالم آفرینش را انجام می دهد؛ لذا در ادامه زیارت امام حسین(ع) می خوانیم:

بکم یکشف الله الکرب و بکم ینزل الله الغیث

خداوند از طریق شما غم و اندوه را بر طرف می کند و خدا از طریق شما باران را نازل می کند.

با توجه به نکات عرفانی گفته شده و مد نظر قرار دادن این حقیقت که ” بسم الله الرحمن الرحیم “از مرتبه اسمای حسنی در مراتب پایین تر وجودی نیز منعکس می شود، نتیجه می گیریم که هر شخصی بخواهد کاری را انجام دهد آن را به طفیلی حقیقت محمدیه انجام می دهد چون تحت اشراف آن می باشد و البته در نگاه دقیق تر آن را به طفیلی اسم”الله” انجام می دهد چرا که اسم “الله” ابتدا در عین ثابت انسان کامل ظهور می کند و سپس در عقل اول یا همان حقیقت محمدیه متجلی می شود و سپس مخلوقات جزئی که در قلمرو حقیقت محمدیه می باشند با استفاده از فیض ساطع شده اسم “الله” کارهای خودشان را انجام می دهند؛ اکنون با این نگرش عرفانی به حدیث زیر از پیامبر اکرم(ص) توجه بفرمایید:

کلّ‌ امر ذی بال لم یبدأ فیه باسم اللّه فهو أبتر

در حدیث فوق تصریح شده است که هر کاری که بدون نام “الله” آغاز شود ناقص و بی نتیجه می ماند.

دلیل ناقص ماندن چنین کاری اینست که مطابق وجود خارجی نیست پس به به نتیجه مطلوب خودش نخواهد رسید، در واقع چنین کاری از ابتدا منطبق بر واقعیت خارجی شکل نگرفته است و یک حالت خیالی پیدا کرده است که مربوط به توهم شخص انجام دهنده آن کار بوده است، روی همین حساب در حدیث دیگری از پیامبر اکرم(ص) می خوانیم:

کل أمر ذی بال لا یبدأ فیه بحمد اللّه أو قال بذکر اللّه فهو أجذم

هر کاری که با حمد خدا یا ذکر خدا شروع نشود آن کار منقطع و گسسته می باشد.

طبق حدیث فوق کاری که منطبق بر وجود خارجی انجام نشود و بر اساس توهمات انسان انجام گیرد مقطوع و بریده شده از حق تعالی می باشد و انسان را از شهود حقیقت خارج کرده و به عالم مجاز و خیال وارد می کند و کسی که کارهای خودش را بر اساس توهمات و خیالات ذهنی انجام بدهد در انتهای عمرش هیچ چیزی در عالم خارجی بدست نیاورده است چون کارهای او انطباقی با حقیقت خارجی نداشته پس مثل اندیشه او حکم خیال و مجاز پیدا می کند؛ طبعا هیچ کس در ذهن خودش زندگی نمی کند بلکه در ذهن خودش اندیشه می کند ولی در عالم خارجی زندگی می کند پس اگر کارهای او بر اساس توهمات غلط ذهنی باشد در عالم خارجی هیچ چیزی نصیب او نخواهد شد.

از نگرش عرفانی تمام آفرینش به طفیلی حقیقت ” بسم الله الرحمن الرحیم ” آغاز شده است همانطور که از محیی الدین بن عربی(قدس سره) نقل کردیم و همین الان هم تمام کارهای جزیی درون عالم خلقت به طفیلی همان حقیقت انجام می شود که بر همه کائنات سیطره دارد؛ امام صادق(ع) در تفسیر البرهان درباره کسانی که ” بسم الله الرحمن الرحیم ” را از اول سوره های قرآن حذف می کنند ، می فرمایند:

ما لَهُمْ قاتَلَهُمُ الله عَمَدُوا اِلى اَعْظَمِ آیه فى کِتابِ الله فَزَعَمُوا اَنَّها بِدْعَهٌ اِذا اَظْهَروُها وَ هِىَ بِسْم اللهالرحمن الرحیم!

آنان را چه شده است؟ خداوند آنها را عذاب کند. به عظیم ترین آیه قرآن دست اندازی کرده اند و پنداشته اند که قرائت آن بدعت می باشد و آن آیه عظیم همان ” بسم الله الرحمن الرحیم ” می باشد.

در واقع قرآن کریم دقیقا مطابق وجود خارجی نازل شده است و دانستیم که حقیقت نورانی اسم اعظم”الله”که در ” الرحمن” و ” الرحیم ” جلوه می کند تمام حقایق عالم وجودی را در بر می گیرد پس سوره های قرآن کریم هم که درباره همان حقایق وجودی عالم خارجی نازل شده است بایستی با ” بسم الله الرحمن الرحیم ” آغاز شود؛ البته سوره توبه بحث مربوط به خودش دارد که در جای دیگر بایستی آن را تبیین کرد.

بخوانید ::   حقیقت اشیاء
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (2 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *