– فرع

"هدایت عام لازم معرفت است:الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی".

شرح:

ما دو نوع هدایت داریم یکی هدایت عام تکوینی که شامل همه مخلوقات است و دیگری هدایت تشریعی و خاص که فقط برای مخلوقات مکلف و دارای اختیار می باشد.در این نوشتار بر اساس عبارتی که از شیخ شبستری آورده شد به هدایت عام و تکوینی خداوند می پردازیم.

با نگاه عقلی مشخص و معلوم است که هر هدایتی مستلزم این است که انسان نسبت به چیزی که به سمت آن هدایت می شود دست کم یک شناخت و معرفت حداقلی داشته باشد تا بتواند به سمت آن حرکت کند.حال این شناخت ممکن است تصوری ذهنی از مقصد مورد نظر باشد یا شناخت و معرفت شهودی باشد.

درباره خداوند چون از رگ گردن به ما و بلکه همه مخلوقات نزدیکتر است شناخت و معرفت از نوع علم حضوری می باشد طوری که هر کس آن وجود مقدس را البته به اندازه ظرفیت جانش شهود می کند.لذا امام صادق(ع)در اصول کافی می فرمایند:"معروف عند کل جاهل"یعنی او نزد هر جاهلی هم شناخته شده است.واژه"معروف"از ریشه "عرف"در زبان عربی برای علم حضوری به کار می رود.

به زبان فلسفی هر ماهیتی نسبت به وجودی که در سرتاپای آن جریان دارد معرفت و آگاهی دارد.البته همین معرفت و آگاهی را هم به طفیلی همان وجودی دارا می باشد که در او متجلی شده است.

واضح است که وجود با اینکه از تمام صفات مخلوقاتش منزه و مبرا می باشد ولی در تمام آنها حضور دارد و دم به دم آنها را از فیض خود سیراب می کند.پس هر کدام از مخلوقات عالم به اندازه ظرفیت ماهیت خودشان نسبت به او علم حضوری دارند و هیچ کس نسبت به وجود به طور مطلق حاهل و بی اطلاع نمی باشد.بر اساس همین شناخت و معرفت حضوری و شهودی، هدایت تکوینی و عمومی مخلوقات هم شکل می گیرد.

بخوانید ::   - فنا و بقا

پس این هدایت عمومی حاصل معرفت و شناخت مخلوقات نسبت به خداوند است و آن شناخت و معرفت هم نتیجه سریان وجودی حق تعالی در عالم آفرینش می باشد.بر اساس هدایت عام و جهان شمول حق تعالی، مخلوقات عالم خلقت به وظیفه ای که هر کدام از آنها دارند راهنمایی می شوند.

لذا خورشید و ستارگان هر کدام کار خود را انجام می دهند و سایر مخلوقات عالم نیز هر یک مطیع محض و عبد خداوند تبارک و تعالی می باشند.

در سوره انبیاء می خوانیم:

و له من فی السماوات و الارض کل له قانتون

و برای اوست هر چه که در آسمانها و زمین است.همه آنها فرمانبردار او می باشند.

و در سوره مریم می خوانیم:

ان کل من فی السماوات و الارض الا آتی الرحمان عبدا

هیچ مخلوقی در آسمان ها و زمین نیست مگر اینکه بنده وار سمت خداوند رحمان می آید.

حال، این بندگان خداوند که همان مخلوقات او هستند با همان وجودی که در حیطه جان خودشان به صورت علم حضوری شهود می کنند به سمت مقصدی که او برایشان تعریف می کند هدایت می شوند.چرا که خداوند نور آسمانها و زمین است:

الله نور السماوات و الارض

و این نور در برخی از روایات اهل بیت(ع)به عنوان هدایت کننده کسانی که در آسمان ها و زمین می باشند، معرفی شده است.به روایت زیر از امام علی بن موسی الرضا(ع)که در اصول کافی آمده است، توجه بفرمایید:
"سألت الرضا ع عن قول الله:‏ الله‏ نور السماوات‏ و الأرض‏. فقال هاد لأهل السماء و هاد لأهل الأرض‏".

با توجه به مطالب گفته شده به آیه ای که شیخ شبستری در این بخش از کتاب از سوره طه ذکر نمودند، می پردازیم:

بخوانید ::   - آیت

الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی

خداوند کسی است که به هر ماهیتی خلق و آفرینش خاص او را عطا کرد و سپس او را هدایت کرد.

بنابر نکات ذکر شده در این بخش معنی آیه بدین صورت می شود که خداوند تمامی لوازمی که یک مخلوق بتواند با آن هدایت خداوند را پذیرا باشد و طبق همان هدایت در عالم امکان حرکت کند را به آن مخلوق می دهد سپس با تجلی وجودی خودش در ماهیت آن مخلوق او را به سمت همان مقصدی که برایش در نظر گرفته است هدایت می کند.
پس اجمال مطالب این نوشتار بدین صورت شد که هر مخلوقی توسط خداوند هدایت می شود و هر هدایتی هم محتاج به یک شناخت حداقلی نسبت به هدایت کننده و مقصد پیش رو می باشد و آن شناخت نیز به وسیله وجود خداوند که همچون نوری در ظلمت همه ماهیات متجلی شده است، شکل می گیرد.
به عبرات دیگر وجود در هر ماهیتی حاضر است و همین حاضر بودن نور وجود معرفتی را برای آن ماهیت پدید می آورد و با نور همان معرفت آن ماهیت به مقصدی که برایش تعیین شده است هدایت می شود.

البته مطالب این نوشتار فقط راجع به هدایت عمومی و تکوینی بود که شامل همه مخلوقات می شود و درباره هدایت تشریعی که فقط مخصوص مخلوقات مکلف می باشد بایستی جداگانه بحث کرد.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *