– مصباح بیست و دوم

حضور همه جایی خداوند

حضور همه جایی خداوند

در این مصباح ضمن اشاره به حضور همه جایی خداوند توضیح داده می شود که هر مرتبه از وجود احکام خاص خودش را دارد و خداوند با اینکه در  تمام مراتب حاضر است ولی از صفات آنها مبراست‌.

هرگاه در نصوص دینی و احادیث معصومین(ع) دیدیم که خداوند از داشتن صفات و موصوف شدن به ویژگی ها مبرا و منزه دانسته شده است،باید بدانیم که یا مربوط به مرتبه هویت غیبیه وجود است که از عوالم امکانی فراتر است و یا مربوط به مرتبه احدیت است که هنوز هیچ اسم و صفتی در آن ظهور نکرده است و یک وجود صرف و بسیط و یک دست و خالی از هرگونه تعین و وصفی می باشد.امام رضا(ع)در کتاب عیون اخبار الرضا از این مرتبه اینگونه یاد می فرمایند:

نظام التوحید نفی الصفات عنه

یعنی قاعده و اساس شکل گیری توحید خداوند نفی هر گونه صفت از آن ذات مقدس می باشد.مولای عارفان علی(ع)نیز در کتاب شریف نهج البلاغه به این مرتبه با این عبارت یاد می کنند:

کمال الاخلاص له نفی الصفات عنه

اما هر گاه در قرآن و نصوص دینی و روایات اهل بیت(ع)مشاهده کردیم که خداوند به اوصاف و ویژگی هایی یاد شده است و دارای اسمای حسنایی می باشد مربوط به مرتبه واحدیت وجود حق تعالی می باشد که صفات و اسماء در آن مرتبه ظهور می کنند. طبق قاعده حضور همه جایی خداوند، در مرتبه واحدیت یا همان مرتبه اسماء و صفات، وجود حق تعالی حضور دارد ولی باید بدانیم که در ذات غیبیه خود همانطور که احادیث آن ذکر شد هیچ اسم و صفتی ندارد و این اسماء و صفات در مرتبه واحدیتِ وجود لایتناهی جلوه گر می شوند.

در انتهای بسیاری از آیات قرآن کریم که عباراتی مثل “غفور رحیم”و”علیم حکیم”و…ذکر می شود تماما مربوط به همین مرتبه یعنی واحدیت است.
البته در مرتبه پس از واحدیت درحیطه پهناور و نامحدود وجود خداوند نوبت به ظهور مخلوقات و اشیایی می رسد که در عالم هستی مشاهده می کنیم.روشن است که مخلوقات دارای اسمای حسنی نیستند بلکه اسمای غیر حسنی مخصوص آنهاست که سراپا نقص است مثل عاجز که به قدرت پروردگار خود محتاجند و مثل فقیر که به غنای خداوند محتاجند.

نکته اینجاست که همان اسمای غیر حسنای مخلوقات که سراسر عجز و فقر و نقائص عدمی است به طفیلی تجلی اسمای حسنای وجود در کالبد ماهیات ظهور می کند لذا در دعای کمیل می خوانیم که اسمای حسنی سراسر مخلوقات را پر کرده است یعنی اگر اسمای حسنی در مخلوقات تجلی نکنند حتی همان نقص ها و اسم های غیر حسنای ماهیات نیز برای ما نمودی نمی کند:

و باسمائک التی ملات ارکان کل شیء

پس نقص هایی که در مخلوقات می بینیم هرچند به طفیلی وجود برایمان ظاهر می شود ولی مربوط به ماهیات خود آنهاست اما هر کمالی را که در مخلوقات مشاهده می کنیم مربوط به وجود و اسمای حسنای آن است چرا که هیچ مخلوقی از خود هیچ کمالی ندارد. پس باز هم طبق قاعده حضور همه جایی خداوند ، حق تعالی در سرتاسر کالبد مخلوقاتش حاضر و ناظر است و از خود آنها به آنها نزدیکتر است و شاهد و مراقب آنهاست.

نکته قابل ذکر این است که در همین مرتبه مخلوقات مشاهده می شود که گاهی خداوند حتی خودش را به همین اسمای غیر حسنی که مخصوص مخلوقات است نیز وصف می کند مثل قرض گرفتن و یاری خواستن خداوند از بندگان که در قرآن به آن اشاره شده است.

روشن است که خداوند در مرتبه ذات خود هیچ کدام از این صفات نقص را ندارد ولی از آنجاییکه در مرتبه پس از هویت غیبیه و ذات احدیت و همچنین واحدیت یعنی وقتی نوبت به مرتبه مخلوقات می رسد تمامی اشیای عالم مثل مراتب قبل مندک در وجود خداوند می باشند و از خود و برای خود هیچ ندارند و خداوند است که وجود و صفات و کمالاتش را در آنها به نمایش میگذارد، پس چون سرتاپای مخلوقاتش را پر کرده است حتی صفات نقص آنها را هم گاهی به خود نسبت داده است.

اینها همه از حقیقت حضور همه جایی خداوند نشئت می گیرد که ذات لایتناهی وجود آنقدر گسترده است که تمام مراتبی را که ما در عالم امکان می بینیم و چیزهایی که فراتر از آن می باشد و ما علمی به آنها نداریم، همه و همه را در برگرفته است و با این حال به هیچ کدام از آنها محدود نمی شود و باز از تمامی آنها هم فراتر است.

از عبارت حضور همه جایی خداوند منظورمان این است که خداوند همه مراتب وجودی را پر کرده است به بیان دیگر وجود لایتناهی حق تعالی از هویت غیبیه و ذات احدیت تا مرتبه واحدیت و نیز تمامی مراتب عالم خلقت را پر کرده است و هیچ جا از وجود او خالی نیست بلکه تمامی چیزها به طفیلی تکیه بر وجود او سرپا هستند وگرنه هیچ اسم و صفتی و نیز هیچ مخلوقی ظهور نمی کرد چون همه از تجلیات او هستند و قیام شان به خداوند است. در دعای عرشی جوشن کبیر می خوانیم:

یا من کل شیء قائم به

یعنی ای کسی که هر چیزی با تکیه بر او ایستاده است و در سوره فاطر می خوانیم که فقط خداوند است که آسمانها و زمین را سرپا نگه داشته است و غیر او هیچ کسی نمی تواند این کار را انجام دهد:

ان الله یمسک السماوات و الارض ان تزولا و لئن زالتا ان امسکهما من احد من بعده انه کان حلیما غفورا

بخوانید ::   - مطلع دهم
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *