– مصباح بیست و ششم

مقام عندیت

مقام عندیت

امام راحل(رضوان الله علیه)به ادامه بحثی که در چند مصباح پیش مطرح فرمودند یعنی همان “خلیفه برای هویت غیبیه”باز می گردند و آن را مقام عندیت می نامند.

امام(ره)اشاره می کنند که آن حجاب نوری که برای هویت غیبیه وجود به عنوان خلیفه مطرح می شود همان مقام”عندیت”می باشد که در آیه زیر از سوره انعام به آن اشاره شده است:
وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ لَا یَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَهٍ إِلَّا یَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّهٍ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُّبِینٍ
منظور از عبارت”عنده:نزد او”در آیه همان خلیفه هویت غیبیه یا به بیان دیگر همان حجاب نورانی یا احدیت ذاتی است که بین هویت غیبیه وجود و مراتب پس از آن که نوبت به ظهور اسماء و صفات می رسد، قرار دارد.”هویت غیبیه” در قرآن هم با ضمیر غایب”هو”یاد شده است و هم با مضیر متصل غایب”ه”یاد شده است.
در این آیه از ضمیر متصل غایب”ه”برای هویت غیبیه استفاده شده است و “عند”که متصل به آن شده است همان خلیفه هویت غیبیه است که نزد آن می باشد و این خلیفه منبع و مخزن همه اسماء و صفات می باشد که آن اسماء هم مخزن همه مخلوقات می باشند. پس مقام عندیت سرچشمه عوالم غیبی است که در مراتب بعدی منجر به ظهور عوالم خلقت می شود‌.

آیه ذکر شده اشاره می کند که نزد هویت غیبیه، مقام عندیت قرار دارد که جز خودِ هویت غیبیه کسی آن را نمی شناسد(=لایعلمها الا هو). دلیل اینکه مقام عندیت را فقط خودِ هویت غیبیه می شناسد این است که هویت غیبیه بر مقام عندیت برتری و سیطره دارد پس آن را در برگرفته و به خوبی می شناسد اما بقیه مراتب وجودی همگی زیرمجموعه مقام عندیت هستند پس هیچ یک از آنها، آن مقام والا را آنطور که واقعا هست نخواهند شناخت. شرط شناخت و آگاهی نسبت به یک چیز اشراف و احاطه بر آن چیز است و دانستیم که فقط هویت غیبیه بر مقام عندیت اشراف و سیطره دارد و بقیه مراتب وجودی همگی تحت سلطه مقام عندیت هستند که به طفیلی تجلی او ظاهر می شوند.

در واقع مقام عندیت به منزله مخزن یا کلیدهای ظهور اسماء غیبیه است که در رتبه های بعدی وجودی به ظهور مخلوقاتی که پیش چشم ما آشکار است می انجامد. از آنجاییکه مقام عندیت ابتدا اسمای غیبیه و عوالم پنهانی وجود را متجلی می کند در آیه به عنوان ” مفاتح الغیب ” معرفی شده است. البته پس از عوالم غیبی نوبت به ظهور عوالم شهودی می رسد.

امام خمینی(قدس سره)اشاره می فرمایند که نسبت به این مرتبه یعنی همان مقام عندیت یا خلیفه هویت غیبیه وجود، کوچک و بزرگ معدوم می گردند و غنی و فقیر مستهلک می باشند.دلیل این فرمایش امام(ره)هم اینست که در آن مرتبه هنوز هیچ تعین و تقیدی در وجود لایتناهی ظهور نکرده است و تمام نسبت هایی که آنها را با عبارات کوچک و بزرگ و غنی و فقیر و… می شناسیم همگی در مراتب بعدی وجود ظهور می کنند و این خلیفه ای که ذکر شد سرآغاز همه آن نسبت ها می باشد.
فرق یین هویت غیبیه و خلیفه آن، در این می باشد که برای این خلیفه(= مقام عندیت ) یک تعین در نظر می گیریم و آن مبدئیت برای مراتب بعدی وجود است.هر چند این تعین در حقیقت امر،نامحدود است ولی در همین نامحدود بودن خودش محدود شده است در حالی که هویت غیبیه هیچ نوع محدودیتی ندارد و حتی در همین نامحدود بودن خودش هم محدود نمی گردد.

پس کلمات وجودی که در کتاب های آفرینش نگاشته می شوند همگی در مراتب بعد از این خلیفه(= مقام عندیت ) قرار دارند.قرآن در سوره کهف می فرماید:
قُل لَّوْ کَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِّکَلِمَاتِ رَبِّی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ کَلِمَاتُ رَبِّی وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا
((بگو اگر دریاها برای نوشتن کلمات پروردگارم مرکب و جوهر گردند همه آنها تمام خواهند شد قبل از اینکه کلمات پروردگارم تمام شود حتی اگر همسان آن دریاها هم به کمکشان بیایند)).
امام خمینی(اعلی الله مقامه)می فرمایند وقتی وضع مخلوقات و کلمات وجودی بدین صورت است نسبت به وصف مبدأ این کلمات یعنی مقام عندیت یا همان خلیفه هویت غیبیه وجود چه می پنداری؟
این عبارت امام راحل(ره) درباره خلیفه هویت غیبیه بود که فقط تنزیه می کنیم و هیچ صفتی را نمی توانیم در وصف آن مرتبه به کار بریم؛ اما درباره خود هویت غیبیه اصلا نمی توانیم هیچ حرفی بزنیم نه از نوع تشبیه و نه از نوع تنزیه.وضعیت تشبیه که مشخص است اما حتی نمی توانیم آن مرتبه را تنزیه هم بکنیم چون حتی اگر آن مرتبه را تنزیه هم کنیم باز از تنزیه ما هم منزه و فراتر می باشد.به تعبیر محیی الدین بن عربی(قدس سره الشریف):

لایصح الاشاره الیها

یعنی حتی نمی توان به آن اشاره کرد و هیچ کس قادر نیست درباره آن کمترین صحبتی بکند.
پس درباره “هویت غیبیه” نه تشبیه می کنیم و نه تنزیه چون هم از تشبیه ما فراتر است و هم از تنزیه ما منزه است و ما نمی توانیم درباره آن هیچ حرفی بزنیم و یا هیچ فکری بکنیم(حتی تمام اینهایی را هم که گفتیم درباره تصور ذهنی خودمان بود نه آن مرتبه والامقام).
اما درباره “خلیفه هویت غیبیه” یا همان مقام عندیت و احدیت ذاتی فقط تنزیه می کنیم و به همین مقدار که او را از تمام مخلوقات و بلکه از تمام اسماء و صفات منزه کنیم اجازه داریم که درباره آن حرف بزنیم(چرا که در آن مرتبه هیچ اسم و صفتی و هیچ نوع شکنی در وجود مطلق ظهور نکرده است).

احدیت ذاتی از آنجاییکه نزد هویت غیبیه قرار دارد و مندک در آن است مقام عندیت نام دارد که با توجه به آیه ای که ابتدای بحث از سوره انعام ذکر کردیم سرچشمه و مخزن عوالم غیبی است که همان عوالم غیبی نیز در مراتب بعدی سرچشمه و مخزن عوالم شهودی می شوند.

در آخر این نکته را هم متذکر می شویم که منظور ما از مقام عندیت همان عبارت ” عنده ” در قرآن است یعنی مرتبه ای که نزد هویت غیبیه مندک می باشد و پیداست که عبارت ” عنده ” با عبارت ” عند الله ” تفاوت دارد چرا که اولین عبارت اشاره به مرتبه ای دارد که نزد هویت غیبیه مندک می باشد و دومین عبارت اشاره به مرتبه ای دارد که نزد اسم ” الله ” مندک می باشد.

از آنجاییکه اسم ” الله ” در مرتبه ای پایین تر از هویت غیبیه ظهور می کند پس در رتبه بندی وجودی، مقام ” عند الله ” در رتبه ای پایین تر از مقام ” عنده ” قرار دارد.

در سخنان اهل معرفت ممکن است مقام عندیت برای هر دو مرتبه وجودی که توضیح داده شد مورد استفاده قرار گیرد ولی منظور از مقام عندیت در این بخش از کتاب مصباح الهدایه امام خمینی همان مرتبه ای است که نزد هویت غیبیه قرار دارد.

بخوانید ::   - حقیقت چهارم
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *