– مصباح سی و ششم

امام خوبی ها خمینی کبیر(قدس الله نفسه الزکیه)در این مصباح اشاره می فرمایند که با توجه به مطالبی که تا اینجا دانستیم باید قادر باشیم مفهوم این حدیث امام صادق(ع)که در اصول کافی آمده است را متوجه شویم:

قال الصادق(ع):(( إنّ‌ للّه علمین : علم مکنون مخزون لایعلمه إلاّ هو ؛ من ذلک یکون البداء و علم علّمه ملائکته و رسله و أنبیائه فنحن نعلمه)).

امام صادق(ع)می فرمایند:همانا برای خدا دو نوع علم می باشد: علم پنهان و ذخیره شده که کسی جز خودش آن را نمی داند و "بدا"از آن مرتبه ظهور می کند.؛و علم دیگری که آن را به ملائکه و پیغمبران(ع)و انبیاء آموخته است پس ما هم آن را می دانیم.

در بخش "کتاب"از اصطلاحات توضیح دادیم که در مرتبه ام الکتاب که قضای کلی حق تعالی در آن مرتبه صورت می گیرد تمامی جزئیات عوالم خلقت که در مراتب بعدی ظهور می کند حاضر می باشد ولی ظهوری ندارد و در مراتب بعدی یعنی لوح محفوظ و لوح قدر و مرتبه محو و اثبات، یکی پس از دیگری ظاهر می شود.

اگر پذیرفتیم که در مرتبه ام الکتاب یا همان قضای الهی علاوه بر قواعد کلی تمامی حوادث جزئی هم حاضر هستند هر چند ظهوری ندارند پس تمامی دگرگونی ها و تغییرات غیر منتظره ای که بر خلاف انتظار و پیش بینی ما در عالم دنیا رخ می دهد و ما از آنها تحت عنوان"بدا"یاد می کنیم هم بایستی قبلا در آن مرتبه یعنی ام الکتاب و قضای الهی حضور داشته باشند و از آنجا در مراتب پایین تر به صورت حوادث غیر منتظره و "بدا" جلوه گر شوند.پس خود مرتبه ام الکتاب یا همان قضای الهی به هیچ وجه قابل تغییر نیست چون هر چیزی که بنا بر تغییر کردن داشته است آن تغییر و دگرگونی قبلا در آنجا ثبت و ضبط شده است.

بخوانید ::   - حقیقت یازدهم

اشراف کامل داشتن بر آن مرتبه از وجود مختص حق تعالی می باشد و هر چند اولیای بزرگ خداوند مثل ائمه اطهار(ع)هم در برخی حالاتشان که در اوج مراتب ذات مطهر خویش قرار داشته باشند می توانند نسبت به آن مرتبه از وجود دسترسی پیدا کنند ولی اولا این کار را به طفیلی حق تعالی و ثانیا فقط در برخی مواقع خاص انجام می دهند مثلا پیامبر اکرم(ص)در برخی حالات شب معراج این کار را به طفیلی خداوند انجام دادند.روی همین حساب هم در حدیث ذکر شده علم آن مختص خود خداوند دانسته شده است.

اما برای اولیاء الله دسترسی به مراتب پایین تر از ام الکتاب و قضای الهی یعنی هنگامی که قدر ربوبی در عالم هستی ظهور می کند کار دشواری نیست.در آخرین مرتبه ظهور قدر ربوبی یعنی همین دنیایی که اکنون در آن می باشیم این کار برای همگان میسور است چون در نگاه دقیق عرفانی وقتی که به خلقت خداوند نگاه می کنیم در واقع در حال تماشای علم خداوند می باشیم که خودمان هم غرقه در آن هستیم.

اگر در حدیثی از امام معصوم(ع)وقوع حادثه ای پیش گویی شده است که در زمان خاص خودش با کمی تغییر رخ می دهد یا اصلا طور دیگری اتفاق می افتد برای این است که وقتی امام معصوم(ع)آن واقعه را پیش گویی می کرده اند از روی ام الکتاب آن را نگفته اند بلکه از مراتب پایین تر مثل لوح قدر آن را شهود کرده اند و برای ما بیان نموده اند.در نتیجه امکان این هست که حادثه ذکر شده توسط معصوم(ع)دستخوش تغییر شده باشد و در آن"بدا"رخ داده باشد؛اما اگر معصوم(ع)چیزی را با نظر به ام الکتاب یا همان مرتبه قضای الهی پیش بینی کنند عینا همان حادثه ای که در کلام امام معصوم(ع)ذکر شده است با تک تک جزئیاتش و بدون هیچ تغییری اتفاق خواهد افتاد.

بخوانید ::   - مصباح سیزدهم

پس منشا و سرچشمه "بدا"همان مرتبه علم خداوند قبل از آفرینش مخلوقات در عالم خارجی می باشد یعنی هنگامی که مخلوقات فقط در علم خداوند حاضر هستند، هر چند ظهور آن در مراتب بعدی خلقت آشکار می شود.

در اواخر سوره جن می خوانیم:

عالم الغیب فلایظهر علی غیبه احدا
الا من ارتضی من رسول فانه یسلک من بین یدیه و من خلفه رصدا
لیعلم ان قد ابلغوا رسالات ربهم و احاط بما لدیهم و احصی کل شیء عددا

((او دانای به غیب است.پس کسی را از غیبش آگاه نمی کند مگر اینکه از فرستادگان مورد رضایت او باشد.پس خداوند از پیش رو و از پشت سر او نگهبانانی می گمارد تا بداند که آن فرستاده، رسالت پروردگارش را ابلاغ کرده است و به سراسر ذات فرستاده اش احاطه دارد و خداوند هر چیزی را به عددی مشخص به شمارش در آورده است)).

در آیه نخست عبارت"عالم الغیب"به مرتبه ای از علم خداوند اشاره دارد که نسبت به ما پنهان می باشد و خداوند هیچ کس را جز آن کسی که از او راضی باشد به آن مرتبه آگاه نمی کند.امام باقر(ع)در اصول کافی ذیل این آیه می فرمایند:"و کان والله محمد ممن ارتضاه"یعنی به خدا سوگند که محمد(ص)از کسانی است که مورد رضایت است و خداوند علم غیبی خود را به او آموخته است.

اما پس از این علم غیبی که ویژه خداوند بود و فقط خواص درگاه او به طفیلی او می توانستند بدان دسترسی یابند در ادامه آیات به علم فعلی خداوند هم اشاره می شود که همراه وجود او در مرتبه خلقت و فعل(و نه ذات غیبیه اش)در تمامی مخلوقات سریان و جریان پیدا می کند و در این مرتبه از علم، خداوند از طریق خود مخلوقاتش به مخلوقاتش علم پیدا می کند کما اینکه آیات هم اشاره می کند که خداوند با فرستادن نگهبانانی علم بدست می آورد.البته همانطور که گفتیم این علم که از طریق سریان وجود خداوند در ماهیات بدست می آید علم فعلی خداوند است و او در مرتبه ذاتش از ازل به همه چیز آگاه و دانا می باشد و در نهایت کار همین علم فعلی درست مطابق علم ذاتی خداوند در می آید.

بخوانید ::   - مصباح سی و سوم
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *