– مصباح سی و هفتم

امام خمینی(ره)در این مصباح به عده ای از کسانی که ادعای علم عرفان دارند انتقاد می کنند زیرا آنان نتوانسته اند حقیقت معنای "قدر"را دریابند.
امام راحل عظیم الشان(قدس سره)در ادامه حدیثی از مولای متقیان و امام عارفان علی بن ابی طالب(علیه السلام)را ذکر می کنند که در توحید صدوق آمده است:

ألا،إنّ‌ القدر سرّ من سرّ اللّه و ستر من ستر اللّه؛و حرز من حرز اللّه؛مرفوع فی حجاب اللّه؛مطوىّ‌ عن خلق اللّه؛مختوم بخاتم اللّه؛سابق فی علم اللّه؛وضع اللّه العباد عن علمه،و رفعه فوق شهاداتهم و مبلغ عقولهم؛لأنّهم لا ینالونه بحقیقه الربّانیّه،و لا بقدره الصمدانیّه؛و لا بعظمه النورانیّه،و لا بعزّه الوحدانیّه؛لأنّه بحر زاخر خالص للّه تعالى؛عمقه ما بین السّماء و الأرض؛عرضه ما بین المشرق و المغرب؛أسود کالّلیل الدّامس؛کثیر الحیّات و الحیتان؛یعلو مرّه و یسفل أخرى؛فی قعره شمس تضیء؛لا ینبغی أن یطّلع إلیها إلاّ اللّه الواحد الفرد؛فمن تطلّع إلیها،فقد ضادّ اللّه، عزّ و جلّ‌،فی حکمه،و نازعه فی سلطانه،و کشف عن ستره و سرّه، و باء بغضب من اللّه،و مأواه جهنّم و بئس المصیر.

به ترجمه و شرح این حدیث می پردازیم:
آگاه باشید که "قدر"رمزی از رموز خداوند است و پرده ای از حجاب های او می باشد و حرزی از حرزهای خداوند و مخفی شده در حجاب حق تعالی است.از دسترسی مخلوقات به دور است و به مهر و موم خداوند مختوم گشته است.قبل از آفرینش در علم خداوند مقدر گشته است و خداوند بندگان را از علم یافتن نسبت به آن به دور داشته است و آن را در مکانتی ورای شهود بندگان و فراتر از تعقل آنان قرار داده است.
تا اینجای حدیث از کلام مولا(ع)اینطور استفاده می شود که بندگان هیچ گونه دسترسی به عالم"قدر"و"خلق تقدیری"اشیاء در علم خداوند ندارند ولی مولا(ع)در ادامه توضیح می دهند که کسی به حقیقت "قدر"آنگونه که خود خداوند آن را می داند دسترسی پیدا نمی کند(پس ممکن است برخی از عرفا به مراتبی از آن دست بیابند).به ترجمه بقیه این حدیث نورانی می پردازیم:
دلیل عدم دستیابی بندگان به "قدر"این است که آنان نمیتوانند با متصف شدن به حقیقت ربوبیت و قدرت صمدی و عظمت نورانی و عزت وحدانی که خود خداوند دارد به "قدر"دست یابند.
از این بخش کلام امام علی(ع)می توان علت اینکه حقیقت علم "قدر"فقط مخصوص خداوند است را متوجه شد.این مطلب با مقدمه ای کوتاه توضیح داده می شود:
از تجلی و تراوش و ظهور اسمای حسنای خداوند مخلوقات و اعمال آنها در علم حق تعالی ظهور می کنند، در مرتبه بعد همین مخلوقات در عالم خارجی ظهور می کنند و فرق این مرتبه با مرتبه پیشین در این است که وجود و اسمای حسنای او ظهور دو چندانی در صورت های علمی مخلوقات می نمایند و در نتیجه آنها به خودشان و اشیای پیرامونشان هم آگاهی پیدا می کنند.این شعور یافتن و آگاهی به خود و دیگران همان چیزی است که آن را به نام "عالم خارج"یا"وجود خارجی"می شناسیم(و گرنه مخلوقات هنوز هم در ید قدرت الهی می باشند و از حیطه سلطنت او خارج نشده اند).
نتیجه ای که از مطلب بالا می خواهیم بگیریم این است که همان وجودی که با ظهور اسمای حسنای خودش مخلوقات را در مرتبه علمی نمایان کرد و پس از آن با ظهور دو چندان اسمایش آنان را در وجود خارجی نیز منعکس می گرداند همان وجود هم از خود مخلوقات به ویژگی ها و اعمال آنها داناتر است چون با فیض وجودی خودش سبب ظهور آنها در مرتبه علمی و نیز در عالم خارجی شده است.
در مرتبه"قدر"مشخص می شود که هر کدام از اسمای حسنای حق تعالی در کدامین مخلوق و تا چه اندازه متجلی گردد و طبق حدیثی که از مولا علی(ع)آوردیم حقیقت ربوبیت که متعلق به اسم"رب"می باشد و قدرت صمدانی که متعلق به اسم"قادر"می باشد و نیز عظمت نورانی که از اسم های"نور"و"عظیم"نشئت می گیرد و عزت وحدانی که ثمره اسم های"عزیز"و"واحد"و"قهار"می باشد همگی ویژه خود خداوند متعال است.در نتیجه مخلوقات نمی توانند آنگونه که خود خداوند نسبت به چند و چون تعلق گرفتن این اسم ها به مخلوقات آگاهی دارد، علم بیابند.
پس اگر دیگران هم بتوانند به اندازه خودشان نسبت به"قدر"اطلاع یابند با فنای در اسمای حسنای حق تعالی نحوه تعلق گرفتن آن اسم ها به مخلوقات را مشاهده می کنند،در نتیجه به طفیلی خود خداوند است که بدان اطلاع یافته اند.پس علم حقیقی نسبت به تقدیرات مختص وجود لایتناهی است و مخلوقات اگر بتوانند بدان دسترسی پیدا کنند این کار را به طفیلی فنای در حق تعالی انجام می دهند که همان هم برای هر کسی فقط به اندازه ظرفیت جان او رخ میدهد و نه بیشتر.
در ادامه حدیث مولا(ع)اشاره می فرمایند که عمق"قدر"از کران تا کران آسمان و زمین را فراگرفته و عرض آن هم از مشرق تا مغرب را در برگرفته است.
امام علی(ع)با این عبارت اشاره می کنند که "خلق تقدیری"که در مرتبه ای پیش از"خلق تکوینی"بوده است، شامل تمامی مخلوقاتی که در عالم امکان مشاهده می کنیم می شود.
در ادامه حدیث مولا(ع)به سختی و دشواری علم یافتن نسبت به مسئله "قدر"می پردازند و آن را به شبی ظلمانی تشبیه می کنند که در آن اژدرها و ماهی های فراوان جولان می دهند‌.پیداست که در شب تاریک پی بردن به چیزهایی که پیش رویمان است بسیار دشوار است.
ادامه حدیث:
"حوادث آن فروکش می کند و گاهی سرکش می شود".
در شرح فص های مختلفی از کتاب فصوص الحکم توضیح داده شد که علم خداوند در مرتبه فعل(و نه ذات)او از مخلوقات گرفته می شود و او بر اساس همان علمی که از مخلوقات می گیرد برای آنان سرنوشت شان را رقم خواهد زد.پس بنا به دگرگونی اعمال مخلوقات که علم فعلی خداوند از آنها گرفته می شود امواج دریای تقدیر در علم خداوند گاهی طغیان می کند و گاهی فروکش می کند.
ادامه حدیث:
"در قعر آن خورشیدی نور افشانی می کند".
نور وجودی حق تعالی یک بار در مرتبه علم او با "خلق تقدیری"مخلوقات را می آفریند و پس از آن طبق همان "خلق تقدیری"آنها را در عالم خارجی هم ظهور می دهد.
این نور وجودی با تجلی در صفات خداوند منجر به ظهور اسمای حسنی می شود و سپس به طفیلی آن اسمای حسنی مخلوقات در علم او و پس از آن در عالم خارجی نمایان می گردند.
پس هم علم او و هم عالم خارجی دو سایه و تجلی از نور عظمت و جلال و جبروت آن ذات مقدس می باشند و در اولین بخش از بخش های"وحدت وجود از زبان امام صادق(ع)"توضیح دادیم که آیه زیر از سوره فرقان به هر دو سایه اشاره می کند و دلیل ظهور سایه را هم خورشید معرفی می کند که همان نور حق تعالی است:
الم تر الی ربک کیف مد الظل و لو شاء لجلعله ساکنا ثم جعلنا الشمس علیه دلیلا
نور خداوند از اعماق مراتب وجودی به صورت عملی مخلوقات می تابد و تقدیر آنها به طفیلی آن نور در علم خداوند رقم می خورد.سپس با تابشی دیگر آن مخلوقات در عالم خارجی هم ظهور می کنند.
در ادامه حدیث مولا(ع)مجددا علم یافتن و اشراف بر تقدیرات مخلوقات کثیر را مختص وجودی می داند که همچون یک حقیقت واحد و فرد تمامی آن کثرات را فراگرفته است.
سپس می فرمایند هر کس که نسبت به آن اطلاع کند با خداوند متعال مقابله کرده است و نهایت این کار او به خشم الهی و جهنم ختم می شود.
گفتیم که علم یافتن به "قدر" تنها با فنای در خداوند متعال بدست می آید و شخص در حالت فنای فی الله می تواند چگونگی تعلق اسمای حسنی به ماهیات را شهود کند و تقدیر و سرنوشت آنها را شهود کند و همین شهود کردن هم فقط به اندازه ظرفیت جان هر کس برایش رخ می دهد، پس اگر کسی بپندارد که توانسته است به نحو وجوب و برای خودش علم "قدر" را کسب کرده چنین شخصی مستحق آتش جهنم می گردد چون برای خودش در کنار خداوند اصالت و مالکیت و علم جداگانه ای فرض کرده است و گرفتار نوعی شرک شده است.
البته حدیث فوق از احادیث سنگین و پر مغزی بود که ما به اندازه فهم ناچیز خودمان و به طور مختصر آن را شرح دادیم و هستند کسان دیگری که می توانند شرح دقیق تری را برای آن بیان کنند.

بخوانید ::   - مرآة(آینه)
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *