– مطلع سوم

الواحد لا یصدر عنه الا الواحد

الواحد لا یصدر عنه الا الواحد

در این مطلع پیرامون قاعده عرفانی ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد ” بحث می کنیم و توضیح می دهیم که یگانگی فیض ساطع شده از خداوند سایه یگانگی خودِ خداوند است.

امام خمینی(قدس سره)درباره قاعده تکوینی ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد ” به جملاتی از کتاب اثولوجیا از فلوطین و نیز عباراتی از کتاب نصوص صدر الدین قونوی و بیانی کوتاه از کمال الدین عبد الرزاق قاسانی اشاره می کنند که همه بر این گواه است که از حق تعالی فقط یک فیض صادر می شود که آن فیض از آنجاییکه سایه حقیقت لایتناهی خداست خودش هم به طفیلی خداوند نهایتی ندارد و جا برای فیض دوم نمی گذارد و از ازل تا ابد را در بر می گیرد و ما شرح مفصل آن را با ذکر روایت مربوط به آن در بخش”قاعده(الواحد)”از مجموعه اصطلاحات بیان کردیم.

در شرح بخش های گذشته کتاب مصباح الهدایه دانستیم که هر مرتبه از وجود سایه مرتبه قبلی است پس اگر احدیت ذاتی وجود یک حقیقت بسیط و صرف است وقتی که در مرتبه بعدی اسماء و صفات ظهور می کنند باز هم مندک در یک حقیقت بسیط و صرف هستند، بر همین قیاس وقتی که در علم خداوند ماهیات متجلی می شوند همه آنها فانی و مندک در یک وجود جامع و بسیط و صرف می باشند و هنگامی که ماهیات در عالم خارجی پیش روی ما به صورت مخلوقات جلوه گر می شوند باز هم غرقه در یک وجود واحد و بسیط و صرف می باشند. بساطت و وحدت در هر یک از مراتب وجودی سایه بساطت و وحدت در مرتبه قبلی است.

پس اصل و حقیقتِ وجود در همه مراتب خودش یکی بود و یکی هست و کثراتی که در هر مرتبه از وجود ظهور می کنند فانی در همان مرتبه هستند یعنی آن مرتبه به صورت یک حقیقتِ جامع و فراگیر  و بسیط و واحد همه آن کثرات را در برگرفته است.

این حقیقت جامع و فراگیر و بسیط در مرتبه اسمای حسنی و صورت علمی ماهیات همان فیض اقدس است و همین حقیقت جامع و فراگیر و بسیط وقتی در عالم خارجی متجلی می شود باز هم همه مخلوقات را در برگرفته است و نامش فیض مقدس است.

فیض مقدس به صورت اجمالی در حقیقت محمدیه ظهور می کند و به صورت تفصیلی در کائنات و مخلوقات جزئی متجلی می گردد. پس حقیقت محمدیه نیز همه مخلوقات را در بردارد یعنی یک واقعیت جامع است که همه کثرات را فانی در خود نموده است.

قاعده ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد ” بیان می کند که از یک حقیقت بسیط فقط یک فیض بسیط صادر می شود. پس نتیجه می گیریم که یگانگی و واحد بودن فیض اقدس در مرتبه واحدیت سایه یگانگی مرتبه قبلی یعنی احدیت ذاتی است چون از آن مرتبه صادر و ساطع شده است. همچنین یگانگی فیض مقدس در عالم خارجی سایه یگانگی فیض اقدس در مرتبه واحدیت است چون از آن مرتبه صادر و ساطع شده است.

در بخش های پیشین کتاب دانستیم که پس از عبور از مرتبه اسمای حسنی و صورت علمی ماهیات نوبت به عالم خارجی می رسد، فیض واحد در عالم خارجی همان نور مشیت مطلقه یا حقیقت محمدیه است که بر صورت علمی ماهیات تابیده شده است و کثرات را از علم خداوند در عالم خارجی هم منعکس می کند در نتیجه از خداوند یک فیض واحد صادر شده است و از آنجاییکه در آن مرتبه از وجود هنوز هیچ زمانی ظهور نکرده این توهم باطل است که فرض کنیم خداوند پس از آن در زمانی دیگر فیض دیگری را می آفریند بلکه همانطور که فیض واحد خداوند در مرتبه قبلی کنار خودش جا برای فیض دیگری نمی گذاشت در این مرتبه هم کنار او جا برای چیز دیگری نیست.

در یک کلام چون خودِ خداوند در کنار خودش جا برای وجود دومی نمی گذارد فیضِ او هم در تمام مراتب وجودی جا برای فیض دیگری نمی گذارد و همه عوالم را خودش در بر گرفته است و این معنی دقیق ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد ” است.

طبق فرمایش امام علی (ع) در نهج البلاغه وحدت خداوند از نوع عددی نیست که بتوانیم در کنار او دومی و سومی را هم فرض کنیم بلکه وحدتی فراگیر است که همان دومی و سومی را هم که در ذهنمان کنار او فرض می کنیم در واقع تحت سلطه وحدت خداوند است چون وحدت خداوند به هیچ وجه عددی نبوده است:

واحد لا بعدد

حال بر اساس قاعده ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد ” وحدت فیضی هم که از خداوند واحد صادر می شود از نوع وحدت عددی نیست که بتوان در کنار او فیض دوم و سومی را هم فرض کرد، بلکه یک فیض واحد است که همه چیزهایی را که به عنوان دومی و سومی و… کنارش فرض می کردیم در واقع تحت سلطه خود او بوده است. قرآن کریم از این حقیقت با عبارت ” الواحد القهار ” یاد می کند یعنی واحدی که بر همه کثرات چیره است و تمام کثرت ها را در خودش مندک و فانی کرده است پس چیزی کنار او نیست و همه کثرات تحت قلمرو خودِ او هستند.

حال با توجه به اختلاف تعابیر هر کسی این حقیقت را با واژگانی خاص توضیح داده است مثلا فلاسفه آن را یک طور بیان کرده اند و عرفا با زبانی دیگر گفته اند و امام صادق(ع)نیز آن را اینگونه بیان می فرمایند:

خلق الله الاشیاء بالمشیه و خلق المشیه بنفسها
خداوند اشیاء را با مشیت آفرید ولی مشیت را مستقیما به خود آن آفرید.

پس مشیت همان فیض واحد است که بقیه اشیاء و عوالم وجودی در گستره قلمرو آن ظهور می کنند و از رشحات و تجلیات آن هستند و به طفیلی آن خلق می شوند همانطور که امام صادق(ع) اشاره فرمودند که اشیاء به طفیلی مشیت خلق شده اند.

پس مشیت یک امر واحد است که تمامی کثرات را در خودش جمع کرده است و علت واحد بودن مشیت هم این است که مرتبه قبلی که آن را صادر کرده است نیز واحد بوده است، در نتیجه یگانگی وجود همه جا سریان و جریان دارد.

نکته قابل توجه اینکه نباید اینطور بپنداریم که ما نیز به عنوان یک انسان حقیقت واحدی داریم ولی کارهای گوناگونی انجام می دهیم و یک چیز واحد از ما صادر نمی شود، این اندیشه غلط است چون اگر ما کارهای گوناگونی را انجام می دهیم به جنبه کثرت ما بر می گردد که در مواقع مختلف بر اثر تصمیم های گوناگون و تحت شرایط مختلف کارهای متفاوتی را انجام داده ایم. در واقع تعدد و چندگانگی رفتار ما به جنبه کثرت ما باز می گردد ولی درباره خودِ خداوند چون یک وجود بسیط و صرف است و هیچ گونه ترکیبی در آن نیست فقط و فقط یک فیض صادر می شود که البته آن فیض مراتب مختلفی را پشت سر می گذارد ولی مهم این است که بدانیم در همه مراتبی که از آن عبور می کند فقط و فقط یک فیض می باشد و بس.

پس طبق قاعده ” الواحد لا یصدر عنه الا الواحد “از یک حقیقت واحدِ بسیط فقط یک سایه و تجلی واحد صادر می شود که همه کثرات را در برمیگیرد.

از آنجاییکه جدال فلاسفه و عرفا در این مورد صرفا بر سر اختلاف تعابیر است ما از ذکر اقوال آنان خودداری می کنیم.مهم این است که اصل موضوع روشن شود و پیرامون این مطلب در بخش”قاعده(الواحد)”مبسوطا بحث شده است.

بخوانید ::   - وجود و ظهور
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *