– مطلع هشتم

و کان الله بکل شیء محیطا

و کان الله بکل شیء محیطا

در این مطلع پیرامون عبارت قرآنی ” و کان الله بکل شیء محیطا ” صحبت می کنیم و نحوه احاطه وجود قیومی حق تعالی نسبت به کائنات را واکاوی می کنیم.

احاطه خداوند نسبت به مخلوقات طوری نیست که از بیرون آنها را فراگرفته باشد و درون آنها نباشد بلکه او سرتاپای مخلوقات را پر کرده است و هیچ جا از او خالی نیست پس او از مرتبه ای والاتر و فراتر تمامی مخلوقات را پر کرده است و این احاطه با احاطه یک ماهیت نسبت به ماهیت دیگر تفاوت دارد و اینطور نیست که فقط از اطراف به چیزی اشراف داشته باشد بلکه وجود در تمام ماهیات حضور دارد. این معنی دقیق عبارت قرآنی ” و کان الله بکل شیء محیطا “می باشد که از آنجاییکه عقل اول جامع ترین مخلوق است احاطه خداوند بر مخلوقات جزئی از طریق عقل اول اعمال می شود. 

در عبارت قرآنی ” و کان الله بکل شیء محیطا ” لفظ ” کان ” صفت وجود را بیان می کند و مربوط به زمان گذشته نیست بلکه احاطه خدا را در تمام زمانها بیان می کند مثل ” و کان الله غفورا رحیما ” که طبق این عبارت خداوند هم در گذشته و هم در حال حاضر و هم در آینده غفور و رحیم است. پس لفظ ” کان ” در این دست عبارات از نوع ماضی نیست چون صفت و ویژگی وجود لایتناهی را توضیح می دهد و صفات وجود هم با گذشت زمان تغییر نمی کند. همچنین لفظ ” الله ” در این عبارت قرآنی نشان می دهد که تمام اسمای حسنای خداوند به مخلوقات احاطه دارند چون ” الله ” همه اسمای حسنی را در بردارد و وقتی ” الله ” به همه چیز احاطه داشت بقیه اسمای حسنی هم به طفیلی ” الله ” به همه چیز احاطه دارند. همانطور که توضیح دادیم احاطه خداوند بدین صورت است که از درون و بیرون همه اشیاء و مخلوقات را پر کرده است و فرا گرفته است پس اگر احاطه اسم ” الله ” اینچنین است احاطه بقیه اسمای حسنی نیز همین گونه می باشد. مولا علی (ع) در دعای کمیل می فرمایند:

و باسمائک التی ملات ارکان کل شیء

عبارت فوق اشاره می کند که اسمای خداوند همه چیز و همه جا را پر کرده اند.

در آیه ای که ابتدای نوشتار آوردیم اشاره به مالکیت ” الله ” نسبت به سرتاسر مخلوقات در آسمانها و زمین شده است این مالکیت در واقع همان احاطه ” الله ” نسبت به کائنات است. البته از آنجاییکه تمام کائنات در گستره عقل اول ظهور می کنند مالکیت و احاطه خداوند به آنها نیز در قلمرو عقل اول صورت می گیرد.

پس از توضیح احاطه خداوند اینبار به توضیح احاطه عقل اول که جامع ترین مخلوق خداوند است می رویم:

احاطه عقل اول به مراتب مادون خودش مثل احاطه پوست میوه به خود میوه نیست چرا که پوست میوه فقط در پیرامون آن حضور دارد و درون میوه از آن خالی است پس این احاطه را نمی توان احاطه حقیقی دانست بلکه در احاطه عقل اول نسبت به سایر مخلوقات باید این طور گفت که عقل اول در سرتاسر ذات مخلوقات سریان و حضور دارد و هیچ جا از او خالی نیست چون همه مخلوقات از ظهورات و رشحات آن هستند و جدای از او معدوم می گردند پس در قبضه قدرت او هستند و او در سرتاسر ذات مخلوقات حاضر است و شاهد اعمال آنان است.مولا علی(ع)در توحید صدوق می فرمایند:

انا جنب الله الذی فرطتم فیه
من همان حضور خداوند هستم که شما در آن گناه می کنید.

پس حضور خداوند در میان مخلوقات از طریق تجلی در جامع ترین مخلوق او یعنی عقل اول انجام می گیرد و از آنجاییکه عقل اول بزرگترین تجلی خداوند است و سایر مخلوقات را در بردارد خداوند هم از طریق ظهور در آن تجلی جامع نسبت به همه مخلوقات جزئی خود احاطه دارد به عبارت دیگر خداوند وقتی در عقل اول تجلی کرد و ما بقی مخلوقات را هم در قلمرو آن آفرید نتیجه این می شود که هم خودِ خداوند و هم عقل اول در سرتاسر کائنات حضور دارند.

امام هادی(ع)در جامعه کبیره این حقیقت را اینگونه بیان می فرمایند:

ذِکْرُکُمْ فِی الذَّاکِرِینَ وَ أَسْمَاؤُکُمْ فِی الْأَسْمَاءِ وَ أَجْسَادُکُمْ فِی الْأَجْسَادِ وَ أَرْوَاحُکُمْ فِی الْأَرْوَاحِ وَ أَنْفُسُکُمْ فِی النُّفُوسِ وَ آثَارُکُمْ فِی الْآثَارِ وَ قُبُورُکُمْ فِی الْقُبُورِ

عبارات فوق به حضور همه جایی اهل بیت(ع) اشاره می کند چون ائمه(ع) در مرتبه عقل اول می باشند و تمام کائنات به طفیلی آنها خلق شده است پس آنها به همه مخلوقات احاطه قیومی دارند چون فیض خداوند از طریق آنها به بقیه مخلوقات می رسد.

احاطه عقل نسبت به مخلوقات سایه و تجلی احاطه خداوند است و این احاطه به طفیلی احاطه خداوند است که در عقل اول متجلی می شود.

بخوانید ::   - نکته
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *