– مطلع چهارم

تشکیک وجود

تشکیک وجود

در این مطلع اشاره کوتاهی به فرق میان تشکیک وجود در حکمت متعالیه با وحدت وجود در عرفان نظری می کنیم و تفاوت آن دو را شرح می دهیم.

اختلاف فلاسفه حکمت متعالیه با عرفا در تعبیر کردن از حقیقت واحد وجود و چرایی تفاوت روش آنها در این اختلاف تعبیر را تبیین می کنیم.

نکته ای که قبل از بحث متذکر می شویم این است که مقصود ما از فلاسفه فقط فلاسفه حکمت متعالیه هستند که والاترین آنها حکیم صدرالمتالهین شیرازی(رضوان الله تعالی علیه) است. البته ایشان هرچند در بخشهایی از اسفار اربعه بر مبنای قاعده تشکیک وجود مطالب خود را بیان می فرمایند ولی این روش صرفا برای آشناسازی ذهن مخاطب ایشان است و در نهایت نظر ملاصدرا(قدس سره) همان وحدت وجود است.

اما به سرّ اختلاف تعبیر فلاسفه و عرفا اشاره می کنیم:

فلاسفه از آنجاییکه نگاه بیشتری به کثرات و تعینات دارند بر مبنای قاعده تشکیک وجود می گویند که وجود یک حقیقت است که در برخی از مراتب خود ظهوری بیشتری دارد و در برخی مراتب ظهور کمتری دارد، در واقع آنها به یک نحو کثرات و مراتب را دارای درجه ای از اصالت فرض می کنند و سپس ظهور وجود را در یکی بیشتر و در دیگری کمتر می دانند؛ آنها بر همین روال درباره فیض واحد صادر شده از حق تعالی هم اینگونه می گویند که این فیض واحد ابتدا در عقل اول ظهور می کند و سپس با طی مراتب وجودی به عالم نفس کل و پس از آن به دنیای مادی وارد می شود و در هر مرتبه که تنزل می کند ظهورش از مراتب قبلی کمتر می شود.

اما عرفا از آنجاییکه نگاه بیشتری به وحدت دارند می گویند که ما یک وجود واحد داریم که در همه جا یکسان حضور دارد بلکه ظهور او هم یکسان است و پس این مخلوقات و تعینات او هستند که اگر بیشتر به او متصف بشوند ظهور بیشتری دارند و اگر کمتر به او متصف بشوند ظهور کمتری دارند وگرنه ظهور خود وجود در همه مراتب یکسان و یک دست است؛ آنها بر همین روال درباره فیض واحد صادر شده از خداوند هم می گویند که همه اشیاء اعم از عقل اول و نفس کل و عالم دنیا و تمام مخلوقات درون آنها، همه مندک و فانی در این فیض واحد هستند پس یک وجود واحد و بسیط بیشتر نیست که همه را غرقه در خود کرده است و اصالت را برای آن وجود در نظر می گیرند و تعینات درون آن را اعتباری می دانند.

در واقع فلاسفه چون معتقد به تشکیک وجود هستند فیض واحد صادر شده از خداوند را هم مشکک می دانند و معتقدند که آن فیض در برخی مراتب بیشتر از مراتب دیگر ظهور دارد ولی عرفا چون معتقد به وحدت و بساطت وجود هستند در بحث فیض واحد حق تعالی نیز ظهور وجود را در همه مراتب یک دست می دانند و اینکه در برخی مخلوقات نمود کمتری دارد را مربوط به حجاب بودن ماهیت آن مخلوق می دانند نه خودِ وجود.

بخوانید ::   - فص سلیمانی
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *