– مطلع یکم

در این مطلع امام خمینی(قدس سره)به ذکر برهانی درباره مشیت مطلقه که حین نگارش این بخش از کتاب دفعتا به ایشان القا شده است می پردازند:
هر مشیت جزئی که ما در این دنیا می بینیم لواحق و عوارضی همراه آن است مثلا اگر ما قصد انجام کاری را داریم چندین عامل مختلف باعث ایجاد این انگیزه در ما شده است اما با نگاهی جامع تر در می یابیم که مخلوقی بالاتر از ما هم می توان فرض کرد که هم خود ما و هم آن عوامل ایجاد انگیزه در ما را با هم فراگرفته است آن مخلوق جامع تر با اینکه چند چیز مختلف را فراگرفته ولی خودش در محدودیت های آنها خلاصه نمی شود باز اگر اینگونه فرض کنیم که آن مخلوق جامع هم بخواهد کاری انجام دهد همین مشیت و خواستن او نیز تحت شرایطی ایجاد می شود که مجموع آن شرایط در یک مخلوق جامع تر از همه آنها جمع می شود که آن مخلوق جامع تر ضمن اینکه جزئیات خودش را فراگرفته است خودش به محدودیت های آنها متصف نمی شود این روند همچنان ادامه پیدا می کند تا به عقل اول برسد که نام آن مشیت مطلقه است و همه مخلوقات را فراگرفته است پس مخلوقی کنار او نیست تا بخواهد انگیزه و مشیتی را در او ایجاد کند چون خود عقل اول جامع همه مخلوقات است پس فرض ندارد که عقل اول با یک مخلوق دیگر زیرمجموعه چیزی بالاتر از خود باشد چرا که همه مخلوقات در گستره قلمرو خود عقل اول هستند پس در اینجا به اولین مخلوق رسیدیم که همه مخلوقات دیگر را در برگرفته است آن مخلوق همان مشیت مطلقه است که خواسته خداوند است و در مراتب بعدی در پیکره مخلوقات جزئی متجلی می شود یعنی مشیت مطلقه به صورت مشیت های جزئی مخلوقات ظهور می کند.
در سوره انسان می خوانیم:

و ما تشاوون الا ان یشاء الله
شما نمی خواهید مگر اینکه خدا بخواهد.

در تفسیر نورالثقلین ذیل این آیه سوره انسان حدیثی از امام زمان خطاب به کامل بن ابراهیم ذکر شده است:

وَ جِئْتَ‌ تَسْأَلُ‌ مِنْ‌ مَقَالَهِ‌ الْمُفَوِّضَهِ‌، کَذَبُوا بَلْ‌ قُلُوبُنَا أَوْعِیَهٌ‌ لِمَشِیَّهِ‌ اللَّهِ‌ عَزَّ وَ جَلَّ‌، فَإِذَا شَاءَ شِئْنَا، وَ اللَّهُ‌ یَقُولُ‌: وَ ما تَشاؤُنَ‌ إِلاّ أَنْ‌ یَشاءَ اللّهُ‌ .
نزد من آمدی تا از گفتار مفوضه بپرسی، آنان دروغ می گویند بلکه دلهای ما ظرفهایی است برای مشیت خداوند پس هنگامی که او بخواهد ما می خواهیم و خداوند می گوید شما اراده نمی کنید مگر اینکه خداوند اراده می کند.

پس ضمن اینکه اختیار مخلوقات جزئی انکار نمی شود ولی همان مشیت مطلقه حق تعالی است که به صورت مشیت های جزئی ظهور کرده است و همان عقل اول است که در مخلوفات جزئی متجلی می شود.
اما تا اینجای بحث دانستیم که مخلوق جامع و مشیت مطلقه با اینکه از صفات مخلوقات و مشیت های جزئی منزه است ولی در روند نزولی اش در همه آنها متجلی می شود.
حال می گوییم که همین مراتب وجودی را که از بالا به پایین آمدیم می توان از پایین به بالا در نظر گرفت یعنی ابتدا یک قوه و استعداد کلی در نظر می گیریم که هیچ مشیت و اراده ای ندارد جز اینکه کسی مشیت خود را در آن پیاده کند این مخلوق در اصطلاح فلسفه هیولای اولی یا قوه و استعداد محض نامیده می شود که در مقابل مشیت مطلقه قرار می گیرد که سراسر اراده و فعلیت بود.
یک گام بالاتر از قوه و استعداد محض این است که یک صورت کلی را بر آن قوه محض بپوشانیم که جسم کل نام دارد و در مراتب بعدی صورت های دیگر مثل عناصر و گیاهان و حیوانات و جمادات هم بر آن پوشیده می شود.
همانطور که مشیت مطلقه با تنزل خود در مشیت های جزئی ظهور می کند استعداد محض نیز با تصاعد خود به شکل استعداد و ظرفیت های خاص و ویژه در می آید.
نتیجه اینکه هر مخلوقی را که در این عالم می بینیم یک رو به سمت بالا دارد که تحت اشراف مشیت مطلقه است و یک رو به سمت پایین دارد که با این چهره بر قوه محض برتری یافته است و اراده انجام کارها را می کند منتها برتری او از خودش نیست بلکه از مشیت مطلقه در او متجلی شده است.
مطالب ذکر شده در مطلع اول هرچند ممکن است برای اذهان کمی دیریاب باشد ولی فهم آن نقش بسزایی در برداشت عمیق تر از آیات قرآنی دارد.

بخوانید ::   - حیرت
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *