نور اول

مراتب وجود

مراتب وجود

در این بخش که نور اول از مصباح اول از مشکات دوم کتاب مصباح الهدایه است به طور اجمالی مراتب وجود را توضیح می دهیم.

در بخش مشکات اول دانستیم که در مراتب وجود پس از “هویت غیبیه”که اصلا نمی توان درباره آن حرفی زد و یا حتی اندیشید نوبت به مرتبه احدیت ذاتی یا همان احدیت عین می رسد که در این مرتبه از هستی فقط بایستی تنزیه کرد چون در آن مقام هنوز هیچ اسم و صفتی هویدا نشده است.آن مرتبه به تعبیر مولا علی(ع) در نهج البلاغه ” نفی الصفات عنه” است.

در ادامه مراتب وجود پس از مرتبه احدیت ذاتی نوبت به مرتبه واحدیت می رسد که در آن اسماء و صفات وجود لایتناهی ظهور می کند. به مرتبه واحدیت از آن حیث که همه اسماء و صفات کثیر را در برگرفته است، احدیت اسمائی هم اطلاق می شود.

اسمای حسنی به ترتیب خاص خودشان در مرتبه واحدیت ظهور می کنند یعنی ابتدا اسمای جامع تر و سپس اسمای جزئی تری که در حیطه اسمای جامع تر هستند ظهور می کنند.

اولین اسمی که در مرتبه واحدیت ظهور می کند اسم اعظم”الله”است که تمامی اسمای دیگر را در حیطه خود دارا می باشد.به بیان دیگر تمام کمالات و اسمائی که در مرتبه واحدیت به تفصیل عیان می‌گردد همگی به نحو اجمالی در اسم جامع”الله”جمع شده اند.

پس اسم”الله”تمامی کمالات مرتبه واحدیت را در بردارد.تفاوت اسم”الله”که در مرتبه واحدیت ظهور می کند با مرتبه قبلی یعنی احدیت ذاتی در این است که در احدیت ذاتی همه کمالات نهفته بود ولی در اسم”الله”که در مرتبه واحدیت می باشد همه آن کمالات نهفته به نحو اجمال ظاهر می شود و در اسمای پس از آن به تدریج به صورت مفصل ظهور می کند. در مرتبه واحدیت پس از اسمای حسنی نوبت به ظهور صورت علمی مخلوقات که تجلی آن اسمای حسنی هستند می رسد.

در مراتب وجود همه چیز سایه و تجلی مرتبه قبل از خود می باشد و تحت اشراف آن است.

تمامی حقایقی که در آفرینش خداوند مشاهده می کنیم سایه صورت علمی ماهیات در علم خداوند است و صورت علمی آنها نیز سایه اسمای حسنای او می باشد.

مثلا اگر در عالم خلقت یک وجود متصل و یکپارچه و یک دست مشاهده می کنیم که تمامی آسمانها و زمین را سر پا نگه داشته است و به آن”حق مخلوق به” یا “نفس رحمانی” اطلاق می کنیم این حقیقت سایه وجود یک دستی است که تمام ماهیات را در علم خداوند دربرگفته و آن وجود یک دست در علم خداوند نیز سایه اسم”الرحمان”است که در عبارت “بسم الله الرحمن الرحیم”پس از اسم”الله”آمده است و نیز اگر انسان های نیکوکار پس از این دنیای فانی که در آن همچون دیگر مخلوقات غرقه در “رحمت رحمانیه” می باشند، در عالم آخرت در بهشت جاودان وارد می شوند این حقیقت سایه همان اسم”الرحیم”است که در عبارت”بسم الله الرحمن الرحیم”پس از اسم”الرحمان”آمده است.یعنی انسان های نیکوکار پس از ورود در “رحمت رحمانیه” که بین افراد خوب و بد مشترک است در عالم آخرت به “رحمت رحیمیه”هم وارد می شوند هرچند انسانهای بد کردار در همین مرتبه از وجود یعنی عالم دنیا گرفتار می شوند و از آن رهایی نخواهند یافت و در همین کثرات که باطن آن جهنم است گرفتار باقی می مانند.

بر همین روال در مرتبه علم خداوند نیز مخلوقات ابتدا وارد رحمت رحمانیه می شوند و سپس وارد رحمت رحیمیه می گردند همانطور که در عالم اسمای حسنی نیز پس از اسم ” الله ” ابتدا اسم ” الرحمن ” ظهور می کند و پس از آن نیز اسم ” الرحیم ” ظاهر می شود.

در تبیین مراتب وجود در مشکات اول دانستیم که سایه اسم اعظم”الله” همان “حقیقت محمدیه” است که بر تمامی مخلوقات و کائنات احاطه دارد یعنی دنیا و آخرت تحت اشراف آن حقیقت نورانی و به طفیلی آن خلق شده اند.

درست مثل خود اسم”الله”که بر دو اسم “الرحمان” و “الرحیم”احاطه و اشراف دارد و آن دو اسم به طفیلی آن ظهور می کنند. پس اسم ” الله ” سبب ظهور حقیقت محمدیه یا همان عقل اول می شود و اسم ” الرحمن” سبب ظهور تمام عوالم خلقت از جمله دنیای کنونی می شود و اسم ” الرحیم ” سبب ظهور بهشت می شود.

همانطور که دو اسم ” الرحمن ” و ” الرحیم ” زیر مجموعه اسم ” الله ” هستند، هم دنیا و هم آخرت هر دو زیر مجموعه حقیقت محمدیه یا همان عقل اول هستند. 

همچنین اسم “علیم”عوالم عقلیه را ظهور می دهد که در آن ملائکه و فرشتگان به کارهای مخلوقاتی مثل انسان ها که در عالم پایین تر یعنی دنیا می باشند علم دارند.

اسم”قدیر”هم عوالم ملکوت را ظهور می دهد که آن مرتبه از وجود بر مرتبه ای که هم اکنون در آن هستیم قدرت و استیلا دارد.

بر همین روال طبق روال خاص مراتب وجود هر کدام از اسمای حسنای وجود حقیقتی را در عالم خارجی ظهور می دهد.پس هر کمالی را که در عوالم گوناگون خلقت مشاهده می کنیم در واقع مربوط به خداوند و اسمای حسنای اوست که در مخلوقاتش متجلی گشته است.

در بخش”اسم”از اصطلاحات با ذکر روایتی از امام رضا(ع)توضیح دادیم که اگر ذات در یکی صفاتش متجلی شود یک اسم ظهور خواهد کرد.

حال همین اسماء که اصل و ریشه آنها به تعداد محدودی باز می گردد در کنش و واکنش با یکدیگر اسمای جزئی تر را نتیجه می دهند که همان اسماء نیز با یکدیگر ترکیب می شوند و اسم های دیگری را ظاهر می سازند.بر همین قیاس عوالم خلقت و حقایق آفرینش هم که سایه همان اسماء هستند بی شمار و فراوان می گردند.

روال قرآن کریم این است که عوالم آفرینش و مخلوقات درون آنها را با توجه به اسمای حسنی تبیین می کند چرا در نگاه دقیق عرفانی مخلوقات عالم آفرینش سایه صورت علمی ماهیات در علم خداوند است و آن هم سایه اسمای حسنی است پس ریشه همه کنش ها و واکنش هایی که در مخلوقات پیش رویمان می بینیم به اسمای حسنای خداوند باز می گردد.از این رو در انتهای بسیاری از آیات قرآنی پس از ذکر پدیده های جهان خلقت، نام هایی از خداوند که متناسب با آن رویداد می باشد ذکر می شود؛مثل:

و هو العلیم الحکیم
و هو العزیز الحکیم
و هو الغفور الرحیم
هو القوی العزیز
و…

اگر کسی با این نگرش عرفانی که مبتنی بر مراتب وجود می باشد قرآن بخواند و در آن تدبر کند معارف بسیار زیادتری از آیات نورانی وحی نصیب او می شود.

بخوانید ::   - مصباح سی و نهم
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *