نور پانزدهم

اتحاد عالم و معلوم

اتحاد عالم و معلوم

امام خمینی(قدس سره)با اشاره به قاعده فلسفی اتحاد عالم و معلوم طبق نظر فرفریوس که یکی از حکمای یونان است علم تفصیلی خداوند مخلوقات را توضیح می دهند.

ایشان ابتدا اشاره می فرمایند که با مباحثی که تا اینجای کتاب گفته شد به این گفته پی میبری که خداوند جزئیات را به طور کلی شهود می کند و همچنین گفته فرفریوس از حکمای یونان برای تو روشن می شود که علم خداوند را به نحوه یکی بودن او با معلوماتش می دانست.

توضیح اینکه خداوند یک علم ذاتی دارد که مربوط به قبل از آفرینش اشیاء در عالم خارجی است و یک علم فعلی دارد که مربوط به هنگامی است که اشیاء در عالم خارجی هم حضور می یابند.از آنجاییکه اشیاء چه هنگامی که در علم خداوند هستند و چه هنگامی که در عالم خارجی حضور می یابند از گستره وجود حق تعالی بیرون نیستند بلکه مندک و فانی در وجود لایتناهی او هستند و خداوند هم به وجودِ خودش علم دارد پس به اشیاء هم علم دارد منتها وقتی که اشیاء در علم او هستند ابتدا تا انتهای سرنوشت آنها دفعتا معلوم است ولی از آنجاییکه همین اشیاء موقعی که در وجود خارجی متجلی می شوند به تدریج و آهسته آهسته متجلی می شوند علم خداوند هم که همراه اشیاء می باشد در این مرتبه(یعنی علم فعلی)به تدریج حاصل می شود هر چند او با علم ذاتی خود از ازل به همه چیز داناست.

بر اساس قاعده اتحاد عالم و معلوم ، علم خداوند مثل وجود او همراه همیشگی مخلوقات است و از آنها جدایی ندارد.این معنای سخن فرفریوس است که می گفت علم خداوند با معلوماتش یکی است. آیه ذکر شده در ابتدای نوشتار پس از اینکه همراهی وجود حق تعالی را با اول و آخر و ظاهر و باطن اثبات می کند علم خداوند به همه آنها را نتیجه می گیرد.

دقت شود که قاعده اتحاد عالم و معلوم هرگز نمی گوید که علم خداوند و معلومات او دو چیزِ جدا بوده اند و بعدا با هم متحد شده اند بلکه می گوید معلومات خداوند که همان مخلوقات او هستند در وجود لایتناهی او مندک و فانی می باشند پس چون خداوند به خودش علم دارد به مخلوقاتش هم علم دارد. البته سرآغاز ظهور مخلوقات در وجود خداوند به مرتبه علم خداوند باز می گردد که مخلوقات پس از آن در عالم خارجی هم ظهور می کنند اما قبل از مرتبه علم خداوند هیچ مخلوقی در گستره وجود لایتناهی ظهور نکرده است که فرض کنیم خداوند به آن علم داشته باشد یا نداشته باشد‌.

اما از مرتبه ای که مخلوقات در علم وجود لایتناهی ظهور می کنند تا وقتی که در عالم خارجی متجلی می شوند همیشه در وجود مقدس حق تعالی فانی هستند و در چنگ قدرت او و تحت سلطه و اشراف او هستند و بر اساس همین نکته وجود لایتناهی همیشه به آنها علم دارد چون مخلوقات از گستره آن وجود بیرون نیستند و اتحاد عالم و معلوم دقیقا به همین نکته اشاره دارد. از نگاه دقیق عرفانی اصلا فرض ندارد که مخلوقی بتواند از قلمرو وجود لایتناهی خارج شود، به تعبیر مولا علی(ع) در دعای کمیل:

و لایمکن الفرار من حکومتک

فرار کردن از حکومت تو امکان ندارد. 

اما حقایقی که در عوالم بالاتر می باشند به طور تفصیلی در عوالم پایین تر متجلی می شوند و از آنجاییکه همه این رخدادها در حیطه وجود لایتناهی حق تعالی رخ می دهد پس از علم او بیرون نیست و او قبل از به تفصیل در آمدن حقایق آنها را به نحو اجمالی می داند و پس از به تفصیل در آمدن حقایق آنها را به نحو مفصل هم می داند اما از دیدگاه دقیق تر علم اجمالی او عین علم تفصیلی اوست چون این اجمال و تفصیل حقایق نسبت به ما مخلوقات محدود رخ می دهد و خداوند از محدودیت های ما منزه است پس علم اجمالی او عین علم تفصیلی اوست و این تقسیم بندی ها که نسبت به ما مخلوقات محدود رخ می دهد فقط هنگامی نسبت به خداوند پیش می آید که آن وجود مقدس در صورت ما مخلوقات تجلی می کند.

طبق قاعده اتحاد عالم و معلوم چون مخلوقات در تمام مراتب وجودی خودشان فانی و مندک در خداوند هستند و خداوند هم به وجود خودش علم دارد در نتیجه به مخلوقات هم علم حضوری دارد چرا که همه مخلوقات نزد وجود مقدس او حاضر هستند.

تقدیر و ظهور اشیاء و حوادث پشت سر هم یعنی حقایقی که در مراتب بالاتر است بر اساس حکمت خداوند به نحوی خاص در عوالم پایین تر هویدا می شود که این آشکار شدن از یک نگاه بستگی به این دارد که حقایق بالا چقدر در عوالم پایینی متجلی شود و از یک نگاه بستگی به این دارد که مخلوقی که در عوالم پایین تر است ظرفیت دریافت حقایق عوالم بالایی را داشته باشد چون تمام تجلیات بر اساس ظرفیت مخلوقات برایشان رخ می دهد.

در سوره حجر می خوانیم:

        و ان من شیء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم        
 هیچ چیزی نیست مگر اینکه گنجینه های آن نزد ماست و آن را تنزل نمی دهیم مگر به اندازه ای مشخص.

بخوانید ::   - مطلع سوم
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *