کثرت در وحدت

کثرت در وحدت

کثرت در وحدت

کثرت در وحدت به این معنی که تمام شکن ها و ظهوراتِ کثیر در یک حقیقت واحد فانی هستند هم در عالم اسمای حسنی، هم در علم خداوند و هم در عالم خارجی(البته با تفاوت خاصی) جریان دارد.

کثرت در وحدت درباره عالم اسمای حسنی :

اولین مرتبه فنای کثرت ها در وحدت وجود به عالم اسمای حسنی در مرتبه واحدیت بر می گردد که تمام اسمای کثیر حق تعالی در اسم اعظم”الله” فانی می شوند و همه اسمای حسنی تحت اشراف فیض اقدس ظهور می کنند. پس فیض اقدس در عالم اسمای حسنی به طور جمعی خودش را در اسم”الله” نشان می دهد و به طور تفصیلی در بقیه اسماء نمایان می شود. قبل از این مرتبه یعنی در مرتبه احدیت ذاتی هیچ کثرتی نیست پس در مرتبه ذات خداوند بحث کثرت در وحدت اصلا مطرح نمی شود.

کثرت در وحدت در علم خداوند:

در بخش ” واحدیت ” دانستیم که فیض اقدس علاوه بر ظهور اسمای حسنی ، صورت های علمی مخلوقات را نیز ظهور می دهد پس دومین مرتبه کثرت در وحدت به مرتبه علم خداوند بر می گردد که ماهیات کثیر و اعیان ثابته تحت قلمرو فیض اقدس ظهور می کنند. عین ثابت انسان کامل که سایه اسم اعظم”الله” است بقیه اعیان ثابته را تحت اشراف خودش ظهور می دهد همانطوری که تمام اسمای حسنی تحت اشراف اسم”الله” ظهور می کنند.

کثرت در وحدت در عالم آفرینش:

سایه همان کثرت در وحدت که در علم خداوند بود در این دنیا به صورت مخلوقات منعکس می شود. تمام مخلوقاتِ عالم خارجی که در واقع سایه ماهیات حاضر در علم خداوند می باشند در فیض مقدس غوطه ور هستند که سایه همان فیض اقدس است. فیض مقدس به طور اجمالی در عقل اول و به طور تفصیلی در مخلوقاتی که در حیطه عقل اول هستند ظهور می کند.

در مصباح های پیشین دانستیم که هر مرتبه بالایی از وجود بر مراتب پایین تر از خود احاطه دارد پس همانطور که عقل اول در عالم خارجی به تمام مخلوقات احاطه دارد، اسم”الله” هم از مرتبه اسمای حسنی به تمامی مخلوقات احاطه دارد و چون طبق قاعده کثرت در وحدت همه مخلوقاتِ عالم خارجی غرقه در حقیقت گسترده عقل اول هستند پس تمام آنها غرقه در تعین نورانی اسم اعظم”الله” نیز می باشند پس اسم”الله” به همه آنها احاطه دارد:

و لله ما فی السماوات و ما فی الارض و کان الله بکل شیء محیطا

آیه فوق بنا بر حقیقت تکوینی کثرت در وحدت بیان می کند که تمام مخلوقاتی که در آسمانها و زمین است مندک در اسم اعظم”الله” است و او به همه آنها احاطه دارد. علم فعلی خداوند نیز بر اساس همین احاطه وجودی او به تمام ماهیات بدست می آید:

الا ان لله ما فی السماوات و ما فی الارض قد یعلم ما انتم علیه و یوم ترجعون الیه فینبئهم بما عملوا والله بکل شیء علیم

آیه فوق بر اساس قاعده کثرت در وحدت که طبق آن تمام مخلوقات در اسم اعظم”الله” فانی می باشند و “الله” همه آنان را در برگرفته است به علم خداوند نسبت به همه چیز اشاره می کند.

اما هرچند طبق قاعده کثرت در وحدت تمام مخلوقات و شکن های وجودی در اسم اعظم”الله” فانی می شوند ولی خودِ “الله” نیز در احدیت ذاتی فانی می شود و احدیت ذاتی هم در هویت غیبیه و حقیقت محضه وجود مندک و متلاشی می گردد. با در نظر گرفتن این مطلب میتوان فنای کثرات را در هویت غیبیه لحاظ کرد و در نتیجه هویت غیبیه وجود را به همه چیز دانا دانست؛ آیه زیر از سوره حدید این حقیقت را بیان می کند:

هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن و هو بکل شیء علیم

قاعده کثرت در وحدت منافاتی با بساطت وجود ندارد:

امام خوبی ها روح الله خمینی(قدس سره الشریف)به طور جدی هشدار می دهند که مبادا پیرامون کثرت در وحدت این طور بپنداریم که در مرتبه فیض اقدس یا همان واحدیت کثرتی حقیقی در وجودِ واحدِ خداوند پیش آمده است؛چرا که تمامی کثراتی که پیش رویمان در وجود خارجی می بینیم همگی در مراتب بعدی وجود رخ داده است و علم خداوند همانند وجود او از کثرت ها و تعددها و چندگانگی منزه و مبرا می باشد.پس کثرتی که درباره علم خداوند از آن بحث می شود کثرتی علمی است نه حقیقی.

برای نزدیک تر شدن نحوه کثرت در وحدت به ذهنمان مثالی را ذکر می کنیم تا فنای ماهیات در علم خداوند را بهتر بشناسیم و آن اینکه ما وقتی در اندیشه و ذهن خودمان اشیاء گوناگونی را فرض می کنیم این تعدد ها و کثراتی که در تصور ما می باشد باعث چندگانگی و تعدد در ذات ما نمی شود حتی وقتی که در مرتبه بعدی آنها را در عالم خارجی هم ظهور می دهیم باز ذات ما بر همان حالت وحدتی که از قبل داشت باقی می ماند چرا که کثرات حاضر در عالم خارجی حتی اگر فعل خود ما باشند در مرتبه پس از ذات ما قرار دارند پس در وحدت ذات ما هیچ خللی وارد نمی کنند.

بر همین قیاس کثرت در وحدت در مرتبه علم خداوند یعنی هنگامی که مخلوقات کثیر در علم خداوند هستند هیچ خللی در صرافت و بساطت وجود او وارد نمی کنند و حتی وقتی مخلوقات در عالم خارجی هم متجلی می گردند باز هم وحدت و بساطت ذات حق تعالی را نقض نمی کنند چرا که ظهور آنها در عالم خارجی در مرتبه ای پس از ذات خداوند قرار دارد.اما در همین مرتبه خارجی نیز فنای تمام کثرت ها در وحدت وجود به نحوی دیگر برقرار است یعنی تمام مخلوقات کثیر در یک وجود واحد که سایه همان مرتبه علم خداوند است غرقه می باشند.

پس کثرت در وحدت علاوه بر علم خداوند در عالم خارجی نیز بر قرار است. پس دانستیم که کثرتی که درباره مرتبه علم خداوند از آن بحث می شود کثرتی حقیقی و خارجی نیست بلکه کثرتی علمی است در نتیجه در صرافت و بساطت وجود او ترکیب و تجزیه و کثرتی رخ نمی دهد. علاوه بر مطلب فوق این نکته را نیز دانستیم که فنای کثرت ها در وحدت وجود وقتی در عالم خارجی منعکس می شود باز هم در صرافت و بساطت وجودِ واحدِ خداوند هیچ خللی وارد نمی کند.

پس در نگاه دقیق عرفانی حتی آن کثرت حقیقی که در عالم خارجی پیش روی خودمان ملاحظه می کنیم هم فقط نسبت به ما مخلوقات، حقیقی است وگرنه اگر تمامی مخلوقات کثیری که در عالم خارجی می بینیم نسبت به خود خداوند در نظر گرفته شوند همگی مندک و فانی در وجود لایتناهی او می باشند پس قاعده کثرت در وحدت حتی در همین مرتبه عالم خارجی نیز در وجود لایتناهی حق تعالی هیچ تعدد و ترکیبی ایجاد نمی کند بلکه همه کثرت ها نسبت به خود ما مخلوقات کثیر است که رخ می نماید.

نکته مهم اینکه کثرت در وحدت وقتی در عالم خارجی متجلی می شود در واقع سایه همان قاعده است که در علم خداوند درباره فنای ماهیات در عین ثابت انسان کامل گفته شد و فنای کثرت ها در وحدت عین ثابت انسان کامل نیز سایه کثرت اسمای حسنی بوده که در وحدت اسم”الله”فانی شده اند.

امام خمینی(ره)در این مصباح اشاره می فرمایند که برداشت های غلطی که راجع به کثرت در وحدت و بساطت و ترکیب ممکن است در ذهن برخی ناآشنایان با مباحث عرفان نظری رخ دهد همگی برای این است که شخص بدون داشتن استادی ماهر در فن عرفان نظری خودش بدون پیش زمینه های مناسب فکری مستقیما به سراغ کتب عرفای بزرگ اسلامی رفته است و در نتیجه ناآشنایی با اصطلاحات و مفاهیم این علم شریف دچار سوء ظن به اولیاء الله گشته است. چنین شخص ماجراجویی به دلیل برداشت ناصحیح از کلمات عرفا، یا خودش به دام الحاد و شرک گرفتار می گردد و یا نعوذ بالله دست به تکفیر عرفا و اولیاء الله می زند که در هر دو صورت دنیا و آخرت خویش را تباه می کند.

اصل مهم در قاعده کثرت در وحدت این است که وجود واحد حق تعالی هم در مرتبه اسمای حسنی و هم در مرتبه علمی و هم در مرتبه عالم خارجی تمامی مخلوقات کثیر را در برگرفته است چون همه مخلوقات از تجلیات و ظهورات او می باشند.امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه می فرمایند:

و أنت الذی اتّسع الخلائق کلُّهم فی وُسعه

امام زین العابدین(ع) در عبارت فوق بر مبنای قاعده تکوینی کثرت در وحدت خطاب حق تعالی می فرمایند: تو کسی هستی که همه مخلوقات را در گستره خودت جمع کرده ای و فرا گرفته ای.

بخوانید ::   - توحید وجود
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *